اندکی اندیشه

کفرنامه

degarandishirani — Thu, 05 Nov 2009 16:32:18 GMT

خدايا کفر نمي‌گويم،

پريشانم،

چه مي‌خواهي‌ تو از جانم؟!

مرا بي ‌آنکه خود خواهم اسير زندگي ‌کردي.

خداوندا! اگر روزی از عرشت به زیر آیی

و لباس فقر بپوشی

و برای لقمه نانی غرورت را به پای نامردان بشکنی

زمین و آسمانت را کفر میگویی٬ نمیگویی؟

خداوندا اگر در روز گرماگیر تابستانی

تن خسته خویش را بر سایه دیواری

به خاک بسپاری

اندکی آنطرف تر کاخ های مرمرین بینی

زمین و آسمانت را کفر می گویی٬ نمی گویی؟!

خداوندا اگر با مردم آمیزی

شتابان در پی روزی

ز پیشانی عرق ریزی

شب آزرده و دل خسته

تهی دست و زبان بسته

بسوی خانه باز آیی

زمین و آسمانت را کفر می گویی٬ نمی گویی؟!

خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را

بس کن تو ظلمت را

تو در قرآن جاویدت هزاران وعده دادی

تو خود گفتی که نا مردمان بهشت را نمیبینند

ولی من با دو چشم خویشتن دیدم

که نا مردمان ز خون پاک مردانت هزاران کاخ میسازند

خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را

بس کن تو ظلمت را

تو خود گفتی اگر اهرمن شهوت

بر انسان حکم فرماید تو او را با صلیب عصیانت

مصلوب خواهی کرد

ولی من با دو چشم خویشتن دیدم

پدر با نورسته خویش گرم میگیرد

برادر شبانگاهان مستانه از آغوش خواهر کام میگیرد

نگاه شهوت انگیز پسر دزدانه بر اندام مادر می لرزد

قدم ها در بستر فحشا می لغزد

خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را

بس کن تو ظلمت را

تو خود سلطان تبعیضی

تو خود فتنه انگیزی

اگر در روز خلقت مست نمیکردی

یکی را همچون من بدبخت یکی را بی دلیل آقا نمیکردی

جهانی را اینچنین غوغا نمیکردی

هرگز این سازها شادم نمیسازد

دگر آهم نمیگیرد

دگر بنگ باده و تریاک آرام نمیسازد

شب است و ماه میرقصد

ستاره نقره می پاشد

من اما در سکوت خلوتت آهسته میگریم

اگر حق است زدم زیر خدایی....!!!

خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را

بس کن تو ظلمت را

خداوندا تو می گفتی زنا زشت است و من دانم که عیسی زاده طبع زنا زاد

خداوندیست.

خدایا ! خالقا ! بس کن جنایت را

بس کن تو ظلمت را

زین سپس با دگران عشق و صفا

خواهم کرد

همچو تو یکسره من ترک وفا خواهم کرد

زین سپس جای وفا چو تو جفا خواهم کرد

ترک سجاده و تسبیح و َردا خواهم کرد

گذر از کوی تو چون باد صبا خواهم کرد

هرگز این گوش من از تو سخن حق نشنید

مردمان گوش به افسانهَ زاهد ندهید

داده از پند به من پیر خرابات نوید

کز تو ای عهد شکن این دل دیوانه رمید

شِکوه زآین بدت پیش خدا خواهم کرد

درس حکمت همه را خواندم و دیدم به عیان

بهر هر درد دوایی است دواها پنهان

نسخهَ درد من این بادهَ ناب است بدان

کز طبیبان جفا جوی نگرفتم درمان

زخم دل را میِ ناب دوا خواهم کرد

من که هم می خورم و دُردی آن پادشهم

بهتر آنست که اِمشب به همانجا بروم

سر خود بر در خُمخانهَ آن شاه نهم

آنقدر باده خورم تا زغم آزاد شوم

دست از دامن طناز رها خواهم کرد

خواهم از شیخ کشی

شهره این شهر شوم

شیخ و ملاء و مُریدان همه را قهر شوم

بر مذاق همه شیخان دغل زهر شوم

گر که روزی زقضا حاکم این شهر شوم

خون صد شیخ به یک مست روا خواهم کرد

زکم و بیش و بسیار بگیرم از شیخ

وجه اندوخته و دینار بگیرم از شیخ

آنقدر جامه و دستار بگیرم از شیخ

باج میخانهَ اَمرار بگیرم از شیخ

وسط کعبه دو میخانه بنا خواهم کرد

وقف سازم دو سه میخانهَ با نام و نشان

وَندَر آنجا دو سه ساقی به مهروی عیان

تا نمایند همه را واقف ز اسرار جهان

گِرد هر چرخ به من مهلتی ای باده خواران

کف این میکده ها را زعبا خواهم کرد

هر که این نظم سرود خرٌم و دلشاد بُود

خانهَ ذوقی و گوینده اش آباد بُود

انتقادی نبود هر سخن آزاد بُود

تا قلم در کف من تیشهَ فرهاد بُود

تا ابد در دل این کوه صدا خواهم کرد

تحقیر و استهزاء مخالفان و متفاوت‌ها

degarandishirani — Tue, 03 Nov 2009 20:44:18 GMT

از : اکبر گنجی

از نظر قرآن، متفاوت‌ها (مخالفان و منکران)، خفاش، فاسق، مغرض، حسود، فریب‌کار، تبهکار و... به شمار می‌آیند:

۸-۲ـ انه لا یفلح الکافرون:
و کافران‌ رستگار نمی‌شوند (مومنون‌، ۱۱۷).

۹-۲ـ ان الکافرون الا فی غرور:
کافران جز در [توهم] و فریب خوردگی نیستند (ملک، ۲۰).

۱۰-۲ـ وجحدوابها واستیقنتها انفسهم ظلما و علوا فانظر کیف کان عاقبه المفسدین:
با آنکه‌ در دل‌ به‌ آن‌ یقین‌ آورده‌ بودند، ولی‌ از روی‌ ستم‌ و برتری‌جویی‌ انکارش‌ کردند. پس‌ بنگر که‌ عاقبت‌ تبهکاران‌ چگونه‌ بود (نمل‌، ۱۴).

۱۱-۲ـ ومن یرغب عن مله ابراهیم الا من سفه نفسه و لقد اصطفیناه فی الدنیا و انه فی الاخرة لمن الصالحین:
چه کسی از کیش ابراهیم روی برمی‌تابد جز آنکه‌ خود را بی‌خرد ساخته‌ باشد؟ ابراهیم‌ را در دنیا برگزیدیم‌ و او در آخرت‌ نیز از شایستگان‌ است (بقره‌، ۱۳۰).

علامه‌ طباطبایی‌ در تفسیر این آیه‌ می‌نویسد:

«در این‌ آیه‌ مردمی‌ که‌ ایمان‌ به‌ آیین‌ پاک و خالص‌ ابراهیم‌ یعنی‌ حقیقت‌ دین‌ اسلام‌ نمی‌آورند «سفیه‌» شمرده‌ شده‌اند و این‌ خود می‌رساند که‌ عقل‌ انسان‌ را به‌ عبادت‌ و بندگی‌ و تسلیم‌ در مقابل‌ خدا دعوت‌ می‌کند. عقل‌ آن‌ نیست‌ که‌ انسان‌ به‌ وسیله‌ی‌ آن‌ منافع‌ زودگذر مادی‌ را تشخیص‌ می‌دهد و همه‌ چیز را فدای‌ آن‌ کند. عقل‌ آن‌ است‌ که‌ در پرتو آن‌ سعادت‌ جاویدان‌ را بتوان‌ جست‌وجو کرد و منافع‌ آنی‌ را فدای‌ منافع‌ ابدی‌ نمود¹³.»

جوادی آملی هم در تفسیر این آیه می‌گوید؛ هرکس دین اسلام را نپذیرد، بی‌خرد است.

بعد هم براساس آیات و روایات می‌گوید نه تنها پیامبرگرامی اسلام از همه‌ی پیامبران بالاترند و همه‌ی پیامبران زیر پرچم ایشان هستند، بلکه:

«سبقت امیرمومنان بر پیامبران پیشین را نیز می‌توان ثابت کرد، زیرا طبق آیه‌ی شریفه مباهله، آن حضرت نفس و جان رسول اکرم است¹⁴.»

پس به این ترتیب، هرکس برتری حضرت علی بر همه‌ی انبیاء را نپذیرد (غیرمسلمان‌ها و غیرشیعیان غالی)، بی‌خرد و سفیه است.

۱۲-۲ـ ان الذین عندالله الاسلام و مااختلف الذین اوتوا الکتاب الا من بعد ماجاء هم العلم بغیا بینهم و من یکفر بایات الله فان الله سریع الحساب:

هر آینه‌ دین‌ در نزد خدا دین‌ اسلام‌ است‌. و اهل‌ کتاب‌ راه‌ خلاف‌ نرفتند، مگر از آن‌ پس‌ که‌ به‌ حقانیت‌ آن‌ دین‌ آگاه‌ شدند، و نیز از روی‌ حسد آنان‌ که‌ به‌ آیات‌ خدا کافر شوند، بدانند که‌ او به‌ زودی‌ به‌ حساب‌ها خواهد رسید (آل‌ عمران‌، ۱۹).

به گفته‌ی جوادی آملی، مخاطب این آیه، اهل کتاب هستند. یعنی به یهودیان و مسیحیان گفته می‌شود، که دین حق، «فقط اسلام است که عصاره‌اش به صورت قرآن و سنت عترت اطهار درآمده است.»

«پس جز اسلام، دینی از کسی پذیرفته نمی‌شود (ومن یتبغ غیرالاسلام دینا فلن یقبل منه و هو فی الاخره من الخاسرین)، خواه آن دین (غیراسلام) همه‌ی آن باطل باشد، مانند بت‌پرستی، یا باطل نسبی باشد، مانند دین اهل کتاب که پس از ظهور حضرت خاتم در حکم باطل مطلق است.

قرآن کریم درباره‌ی آنان فرمود: قاتلوا الذین لایومنون بالله ولابالیوم‌الاخر ولایحرمون ما حرم الله و رسوله و لایدینون دین الحق من الذین اوتوا الکتاب حتی یعطوا الجزیه عن یدوهم صاغرون¹⁵.»

انسان‌شناسی کهن در تار و پود متن نفوذ کرده است. متنی که در دوران کهن زاده می‌شود، زبان و فرهنگ همان دوران را هم به نمایش می‌گذارد.

به این ترتیب، غیرمسلمان، حسود، حق‌پوش، بی‌خرد و بدتر از حیوان تلقی شده است. قرآن‌ کریم‌، مخالفان‌ و منکران (کفار) را «کر»، «لال‌»، «کور» و... می‌خواند:

۱۳-۲ـ صم بکم عمی فهم لا یرجعون: کرانند، لالانند، کورانند، و باز نمی‌گردند (بقره‌، ۱۸).

۱۴-۲ـ وما نرسل المرسلین الا مبشرین و منذرین و یجادل الذین کفروا بالباطل لیدحضوا به الحق واتخذوا ایاتی و ما انذروا هزوا. و من اظلم ممن ذکر بایات ربه فاعرض عنها و نسی ماقدمت یداه انا جعلنا علی قلوبهم اکنه ان یفقهوه و فی اذانهم وقرا و ان تدعهم الی الهدی فلن یهتدوا اذا ابدا:

و ما پیامبران‌ را نفرستادیم‌ جز آنکه‌ به‌ مردم‌ مژده‌ دهند یا بیم‌. و کافرانی‌ که‌ می‌خواهند به‌ نیروی‌ باطل‌، حق‌ را از میان‌ ببرند جدال‌ می‌کنند و آیات‌ و هشدارهای‌ مرا به‌ ریشخند می‌گیرند. کیست‌ ستمکارتر از آن‌ که‌ آیات‌ پروردگارش‌ را برایش‌ بخوانند و او اعراض‌ کند و کارهایی‌ را که‌ از پیش‌ مرتکب‌ شده‌ فراموش‌ کند؟ بر دل‌ ایشان‌ پرده‌ افکندیم‌ تا آیات‌ را در نیابند و گوش‌های‌شان‌ را کر ساختیم‌ که‌ اگر به‌ راه‌ هدایت‌شان‌ فراخوانی‌، هرگز راه‌ نیابند (کهف‌، ۵۶ و ۵۷).

به‌ گفته‌ی‌ علامه‌ طباطبایی‌ این‌ آیه‌:

«رسول‌ خدا (ص‌) را از ایمان‌ آوردن‌ آنان‌ مایوس‌ می‌کند، چون‌ پرده‌ در گوش‌ها و دل‌های‌شان‌ افکنده‌، و دیگر بعد از این‌ نمی‌توانند خود را به‌ سوی‌ هدایت‌ بکشانند، و دیگر نمی‌توانند درباره‌‌ی حق‌ تعقل‌ نموده‌ با هدایت‌ غیر خود و پیروی‌ و شنوایی‌ از غیر خود رشد یابند. دلیل‌ بر این‌ معنا جمله‌ی‌: (وان‌ تدعهم‌ الی‌ الهدی‌ فلن‌ یهتدوا اذا ابدا) است‌ که‌ دلالت‌ بر نفی‌ ابدی‌ اهتدای‌ ایشان‌ می‌کند¹⁶.»

به این ترتیب، غیرمسلمان‌ها، تا ابد از هدایت محروم هستند.

۱۵-۲ـ افلم یسیروا فی الارض فتکون لهم قلوب یعقلون بها او ءاذان یسمعون بها فانها لاتعمی الابصار و لکن تعمی القلوب التی فی الصدور:

آیا در زمین‌ سیر نمی‌کنند تا صاحب‌ دل‌هایی‌ گردند که‌ بدان‌ تعقل‌ کنند و گوش‌هایی‌ که‌ بدان‌ بشنوند؟ زیرا چشم‌ها نیستند که‌ کور می‌شوند، بلکه‌ دل‌هایی‌ که‌ در سینه‌ها جای‌ دارند کور باشند (حج‌، ۴۶).

۱۶-۲ـ ومنهم من یستمع الیک و جعلنا علی قلوبهم اکنه ان یفقهوه و فی ءاذانهم و قرا وان یروا کل أایه لایومنوا بها حتی اذا جاوک یجادلونک یقول الذین کفروا ان هذا الااساطیر الاولین:

بعضی‌ از آنها به‌ سخن‌ تو گوش‌ می‌دهند ولی‌ ما بر قلب‌های‌شان پرده‌ها افکنده‌ایم‌ تا آن‌ را درنیابند و گوش‌های‌شان‌ را سنگین‌ کرده‌ایم‌ و هر معجزه‌ای‌ را که‌ بنگرند بدان‌ ایمان‌ نمی‌آورند و چون‌ نزد تو آیند، با تو به‌ مجادله‌ پردازند. کافران‌ می‌گویند که‌ اینها چیزی‌ جز اساطیر پیشینیان‌ نیست (انعام‌، ۲۵).

۱۷-۲ـ والذین کفروا اعمالهم کسراب بقیعه یحسبه الظمان ماء حتی اذاجاء ه لم یجده شیئا و وجدالله عنده فوفئه حسابه والله سریع الحساب. او کظلمات فی بحر لجی یغشه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمات بعضها فوق بعض اذا اخرج یده لم یکد یرئها و من لم یجعل الله له نورا فما له من نور:

اعمال‌ کافران‌ چون‌ سرابی‌ است‌ در بیابانی‌ تشنه‌، آبش‌ پندارد و چون‌ بدان‌ نزدیک شود هیچ‌ نیابد و خدا را نزد خود یابد که‌ جزای‌ او را به‌ تمام‌ بدهد و خدا زود به‌ حساب‌ها رسد. یا همانند تاریکی‌هایی‌ است‌ در دریایی‌ ژرف‌ که‌ موجش‌ فرو پوشد و بر فراز آن‌ موجی‌ دیگر و بر فرازش‌ ابری‌ است‌ تیره‌، تاریکی‌هایی‌ بر فراز یکدیگر، آن‌ سان‌ که‌ اگر دست‌ خود بیرون‌ آرد آن‌ را نتواند دید. و آن‌ خدا راهش‌ را به‌ هیچ‌ نوری‌ روشن‌ نکرده‌ باشد، هیچ‌ نوری‌ فرا راه‌ خویش‌ نیابد (نور، ۴۰ـ ۳۹).

۱۸-۲ـ مثل الذین اتخذوا من دون الله اولیاء کمثل العنکبوت اتخذت بیتا وان اوهن البیوت لبیت العنکبوت لوکانوا یعلمون:

مَثَل‌ آنان‌ که‌ سوای‌ خدا را اولیا گرفتند، مَثَل‌ عنکبوت‌ است‌ که‌ خانه‌ای‌ بساخت‌ و کاش‌ می‌دانستند که‌ هر آینه‌ سست‌ترین‌ خانه‌ها خانه‌ عنکبوت‌ است‌ (عنکبوت‌، ۴۱).

۱۹-۲- قرآن‌ کریم‌ درباره‌ بلعم‌ باعور می‌گوید:

واتل علیهم نبا الذی ء اتیناه ء ایاتنا فانسلخ منها فاتبعه الشیطان فکان من الغاوین. ولو شئنا لرفعناه بها و لکنه اخلد الی الارض و اتبع هوئه فمثله کمثل الکلب ان تحمل علیه یلهث اوتترکه یلهث ذلک مثل القوم الذین کذبوا باتنا فاقصص القصص لعلهم یتفکرون:

خبر آن‌ مرد را برایشان‌ بخوان‌ که‌ آیات‌ خویش‌ را به‌ او اعطا کرده‌ بودیم‌ و او از آن‌ علم‌ عاری‌ گشت‌ و شیطان‌ در پی‌اش‌ افتاد و در زمره‌ی گمراهان‌ درآمد. اگر خواسته‌ بودیم‌ به‌ سبب‌ آن‌ علم‌ که‌ به‌ او داده‌ بودیم‌ رفعتش‌ می‌بخشیدیم‌، ولی‌ او در زمین‌ بماند و از پی‌ هوای‌ خویش‌ رفت‌. مَثَلِ او چون‌ مَثَلِ آن‌ سگ‌ است‌ که‌ اگر به‌ او حمله‌ کنی‌ زبان‌ از دهان‌ بیرون‌ آرد و اگر رهایش‌ کنی‌ باز هم‌ زبان‌ از دهان‌ بیرون‌ آرد مثل آنان‌ که‌ آیات‌ را دروغ‌ انگاشتند نیز چنین‌ است‌. قصه‌ را بگوی‌، شاید به‌ اندیشه‌ فرو روند (اعراف‌ ۱۷۶ ـ ۱۷۵).

۲۰-۲- فما لهم عن التذکره معرضین. کانهم حمر مستنفره.فرت من قسوره:

چه‌ شده‌ که‌ از این‌ پند اعراض‌ می‌کنند؟ گویی خرانند رمانیده‌ که‌ از شیر می‌گریزند (مدثر ۵۱ ـ ۴۹).

۲۱-۲- در قرآن‌ کریم‌ بر این‌ نکته‌ تاکید شده‌ است‌ که‌ منافقین‌، مومنان‌ را استهزا (تحقیر و اهانت‌) می‌کنند، لذا خداوند نیز آن‌ها را استهزا می‌کند:

واذا لقوا الذین ءامنوا قالوا ءامنا و اذا خلوا الی شیاطینهم قالوا انا معکم انما نحن مستهزون. الله یستهزی بهم و یمدهم فی طغیانهم یعمهون:

و چون‌ با مؤمنان‌ رو به‌ رو شوند، گویند ایمان‌ آورده‌ایم‌، و چون‌ با پیشوایان‌ خویش‌ تنها شوند، گویند ما با شما هستیم‌، ما فقط‌ ریشخند می‌کنیم‌. خداوند ریشخندشان‌ می‌کند و در طغیان‌شان‌ سرگشته‌ می‌دارد (بقره‌، ۱۵ ـ ۱۴).

آیت‌‌الله‌ جوادی‌ آملی‌ در تفسیر آیات‌ شریفه‌ می‌نویسد:

«این‌ دو استهزاء متفاوت‌ است‌؛ زیرا استهزای‌ منافقان‌ اعتباری‌ و فاقد هرگونه‌ اثر واقعی‌ است‌، اما استهزای‌ خداوند تکوینی‌ است‌ (آنان‌ را سبک مغز و سبک قلب‌ می‌کند)¹⁷.»

«استهزای‌ منافقان‌ نسبت‌ به‌ مؤمنان‌ هیچ‌ اثر واقعی‌ و نقش‌ تکوینی‌ ندارد، بلکه‌ اعتباری‌ محض‌ است‌... اما استهزای‌ خدای‌ سبحان‌ نسبت‌ به‌ منافقان‌، تکوینی‌ و واقعی‌ است‌؛ بدین‌ معنا که‌ خداوند آنان‌ را سبک مغز و سبک قلب‌ می‌کند¹⁸.»

از این‌رو «در آیات‌ مورد بحث‌، خدای‌ سبحان‌ به‌ بخشی‌ از کیفرهای‌ منافقان‌ اشاره‌ می‌کند که‌ استهزای‌ تکوینی‌ خداوند نسبت‌ به‌ آنان‌، یکی‌ از آن‌ کیفرهاست‌، (خداوند آنان‌ را بر اثر اعمال‌ ناروای‌شان‌ به‌ استهزای‌ کیفری‌، سبک مغز و سفیه‌ می‌کند) و دیگری‌ آن‌ که‌ ایشان‌ را در سرکشی‌ و کور باطنی‌ خودشان‌ رها می‌سازد¹⁹.»

۲۲-۲- در سوره‌ مائده‌ مومنان‌ از دوستی‌ با کفار و اهل‌ کتابی‌ که‌ دین‌ را استهزا می‌کنند، نهی‌ شده‌اند. آن‌گاه‌ قرآن‌ کریم‌ مؤمنان‌ را با کفار و اهل‌ کتاب‌ مقایسه‌ کرده‌، و به‌ تلافی‌ ریشخندشان‌، آنان‌ را خوک و میمون‌ خوانده‌ (گردانیده‌) است‌:

یا ایها الذین ءامنوا لاتتخذوا دینکم هزوا ولعبا من الذین اوتوا الکتاب من قبلکم و الکفار اولیاء واتقوا الله ان کنتم مومنین. و اذاانادیتم الی الصلوه اتخذوها هزوا و لعبا ذلک بانهم قوم لایعقلون. قل یا اهل الکتاب هل تنقمون منا الا ان ءامنا بالله و ما انزل الینا و ما انزل من قبل و ان اکثرهم فاسقون. قل هل انبئکم بشر من ذلک مثوبه عندالله من لعنه الله و غضب علیه و جعل منهم القرده و الخنازیر و عبد الطاغوت اولئک شر مکانا و اضل عن سواء السبیل:

ای‌ مؤمنان‌ کسانی‌ را که‌ دین‌ شما را به‌ ریشخند و بازیچه‌ می‌گیرند، چه‌ از کسانی‌ که‌ پیش‌ از شما بدیشان‌ کتاب‌ داده‌ شد، و چه‌ کافران‌، دوست‌ نگیرید. و اگر[به‌ راستی] مؤمنید از خداوند پروا کنید. و چون‌ بانگ‌ نماز در دهید، آن‌ را به‌ ریشخند و بازیچه‌ می‌گیرند، این‌ از آن‌ است‌ که‌ قومی‌ نابخرد هستند. بگو ای‌ اهل‌ کتاب‌ آیا جز به‌ خاطر اینکه‌ به‌ خدا و آنچه‌ بر ما و پیش‌ از ما نازل‌ شده‌ است‌، ایمان‌ داریم‌ با ما ستیزه‌ دارید؟ و آیا جز به‌ خاطر آن‌ است‌ که‌ اغلب‌ شما نافرمانید؟ بگو آیا از کسانی‌ که‌ در نزد خداوند از این‌ هم‌ بد سرانجام‌ترند آگاهتان‌ کنم‌؟ [اینان‌] کسانی‌ هستند که‌ خداوند لعنت‌شان‌ کرده‌ و بر آنان‌ خشم‌ گرفته‌ و طاغوت‌ را پرستیده‌اند و [خداوند] آنان‌ را بوزینه‌ و خوک گردانده‌ است‌، اینان‌ بد مقام‌تر و از راه راست [از همه] گم‌گشته‌ترند (مائده‌، ۶۰ ـ ۵۷).

علامه‌ طباطبایی‌ در ذیل‌ این آیه‌ می‌نویسد:

«مفسرین‌ گفته‌اند این‌ آیه‌ دستوری‌ است‌ که‌ خداوند به‌ نبی‌ خود داده‌ که‌ وی‌ کفاری‌ را که‌ دین‌ اسلام‌ را استهزا می‌کرده‌اند از راه‌ تسلیم‌ مؤاخذ ه‌ نماید، و در محاوره‌ و استدلال‌ با آنان‌ راه‌ انصاف‌ را پیش‌ گیرد تا زودتر آنان‌ را قانع‌ و یا ساکت‌ کند، و آن‌ راه‌ این‌ است‌ که‌ بگو ما تسلیم‌ گفته‌ شما شده‌ و قبول‌ می‌کنیم‌ که‌ ایمان‌ به‌ خداوند غلط‌ و شر است‌، لیکن‌ اگر بنا شود شر و غلط‌ رسوا و استهزا شود نخست‌ باید چیزی‌ را به‌ باد استهزا گرفت‌ و مسخره‌ نمود که‌ از هر شری‌ بدتر و از هر غلطی‌ غلط‌ تر است‌ و اتفاقاً آن‌ غلط تر از هر غلط،‌ راه‌ و روش‌ خود شما است‌.

و به‌ فرضی‌ که‌ ما گمراه‌ باشیم‌ شما از ما گمراه‌ترید، برای‌ اینکه‌ لعنت‌ خداوند شامل‌ حال‌ شما است‌ و مسخ ‌شدگانی‌ به‌ میمون‌ و خوک از ملت‌ شما و پرستندگان‌ طاغوت‌ از شمایند، این‌ همه‌ عیب‌ را در خود نادیده‌ گرفته‌ در پی‌ عیب‌ مائید؟ با اینکه‌ عیب‌ ما مومنین‌ (به‌ فرض‌ که‌ ایمان‌ به‌ خداوند عیب‌ شمرده‌ شود) در برابر معایب‌ شما بسیار ناچیز است‌... کسانی‌ را که‌ خدا لعنت‌ کرده‌ و عده‌ای‌ از آنان‌ را به‌ صورت‌ میمون‌ و خوک مسخ‌ کرده‌ و کسانی‌ که‌ طاغوت‌ می‌پرستند بدتر و گمراه‌ترند از مؤمنین‌ به‌ خدا²⁰.»

نکته‌ی‌ غیرقابل‌ قبول‌ در تفسیر علامه‌ طباطبایی‌ آن‌ است‌ که‌ ایشان‌ مدعی‌اند که‌ اهل‌ کتاب‌ ایمان‌ به‌ خدا را به‌ ریشخند گرفته‌اند، در حالی‌که‌ اهل‌ کتاب‌ به‌ خدا ایمان‌ دارند، ولی‌ به‌ دین‌ اسلام‌ ایمان‌ ندارند. لذا محل‌ نزاع‌ ایمان‌ به‌ خدا نیست‌.

از سوی‌ دیگر ریشخند اعتباری‌ کفار و اهل‌ کتاب‌ هیچ‌ پیامدی‌ ندارد، ولی‌ ریشخند تکوینی‌ خدا پیامد واقعی‌ عملی‌ دارد. یعنی‌ مطابق‌ تفسیر جوادی‌ آملی‌ آنها توسط‌ خدا، سبک مغز، سبک قلب‌، میمون‌ و خوک می‌شوند.

به گفته‌ی وی: «خدای سبحان بارها کافران را به «چارپایان»، «حمار» و «کلب» مانند کرده است²¹.»

نتیجه

رویکرد اندیشه‌ی مدرن به «دیگری» و «متفاوت‌ها»، متکی بر چند اصل مهم است:

یکم) گردن نهادن به واقعیت تفاوت

راولز پلورالیسم معقول را «یک ویژگی پایدار» جوامع مدرن می‌داند. وی می‌گوید: «تحت شرایط سیاسی و اجتماعی تأمین شده با حقوق و آزادی‌های پایه‌ای نهادهای آزاد، کثیری از آموزه‌های جامع متضاد و آشتی ناپذیر – و مهم‌تر از آن معقول پدید خواهند آمد و خواهند پایید – اگر چنین کثرتی از پیش حکم‌فرما نبوده باشد... تکثر و تنوع آموزه‌های معقول دینی، فلسفی و اخلاقی که در جوامع دموکراتیک یافت می‌شوند صرفاً یک وضع تاریخی نیست که در اندک مدتی از بین برود²².»

بخش مهمی از پلورالیسم معقول، اذعان به وجود آموزه‌های متضاد و آشتی‌ناپذیر (اخلاقی – متافیزیکی – دینی) در جامعه است.

راولز می‌گوید: «در جامعه‌ی دموکراتیک مدرن، شهروندان آموزه‌های جامع متفاوت و درواقع قیاس‌ناپذیر و آشتی‌ناپذیر، ولو معقولی را تأیید می‌کنند که در پرتو آن‌ها، برداشت‌های خود از امر خیر را شکل می‌دهند. این واقعیت پلورالیسم معقول است²³.»

دوم) گشوده بودن نسبت به دیگری، مفاهمه‌ی با دیگری، آموختن ازدیگری و نقد دیگری (نفی اسطوره‌ی چارچوب مطابق تعبیر پوپر)²⁴.

سوم) امتناع از داوری قاطعانه و تحکم‌آمیز درباره‌ی دیگری، فاصله‌گیری از دیگری و طرد دیگری (دشوارهای رسیدن به حکم به تعبیر راولز)²⁵.

چهارم) حق انتخاب به عنوان یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های آدمیان

اما در جهان کهن (دوران ماقبل مدرن)، به نحو متفاوتی با «دیگری» و «تفاوت» برخورد می‌شد.

برایان فی به خوبی چنان نگرشی را توصیف کرده است. وی می‌گوید:

«تفاوت‌های ارزشی شده می‌توانند متصلب شوند و به صورت «تفاوت» درآیند. آنهایی که به طرق خاصی متفاوت از ما هستند می‌توانند به سرعت تبدیل به یک «دیگری» کاملاً ناشبیه به ما شوند.

این گام گذاشتن در راه سراشیبی لغزنده‌ای است که با این شروع می‌شود که می‌گوییم «آنها مثل ما فکر نمی‌کنند»؛ در گام بعدی می‌گوییم «آنها درد و عشق‌شان با درد و عشق ما یکی نیست» و در گام بعدی «آنها مثل حیوان رفتار می‌کنند» و در آخر به اینجا می‌رسد که «آنها میمون، خوک و انگل هستند.»

نخستین گام به سوی نفرت، انسانیت‌زدایی از کسانی است که عجیب و غریب و ناشبیه به ما هستند، و نخستین گام به سوی انسانیت‌زدایی، پافشاری بر تفاوت‌های مطلق و آشتی‌ناپذیر است.

به این ترتیب پافشاری بر تفاوت می‌تواند منجر به عدم تساهل و تسامح شود²⁶.»

پاورقی‌ها:

۱۳- طباطبایی، المیزان، ج ۲، ترجمه ناصر مکارم شیرازی، انتشارات دارالعلم، ص ۱۳۵.

۱۴- جوادی آملی، تنسیم، تفسیر قرآن کریم، جلد ۷، صص ۱۳۸- ۱۱۲.

۱۵- جوادی آملی، تنسیم، تفسیر قرآن کریم، جلد ۱۳، صص ۴۳۳- ۴۳۲.

۱۶- طباطبایی، المیزان، ج ۱۳، ص ۴۶۲.

۱۷- آیت‌الله جوادی آملی، تنسیم، تفسیر قرآن کریم، جلد دوم، مرکز نشر اسراء، ص ۲۸۲.

۱۸- پیشین، ص ۲۸۶.

۱۹- پیشین، ص ۲۹۱.

۲۰- طباطبایی، المیزان، ج ۶، ص ۴۱.

۲۱- آیت‌الله جوادی آملی، تنسیم، تفسیر قرآن کریم، جلد ۱۳، ص ۱۲۳.

۲۲- John Rawls, Political Liberalism,(New York: Columbia University Press, 1993) P 36.

۲۳- جان راولز، عدالت به مثابه انصاف، ترجمه عرفان ثابتی، ققنوس، ص ۱۴۸.

۲۴- کارل پوپر، اسطوره چارچوب، ترجمه علی پایا، طرح نو.

۲۵- راولز دلایل دشواری صدور حکم درباره‌ی آموزه‌های اخلاقی – متافیزیکی و دینی و سبک‌های زندگی شهروندان را به خوبی تبیین کرده است.

این دلایل به قرار زیر هستند:

الف) شواهد – تجربی و علمی – یک مورد ممکن است متضاد و پیچیده باشد و بنابراین ارزیابی و سنجش آن‌ها دشوار باشد.

ب) حتی وقتی کاملاً درباره‌ی انواع ملاحظات مربوط توافق داریم، ممکن است درباره‌ی وزن و اهمیت آن‌ها اختلاف نظر داشته باشیم و بنابراین به قضاوت‌های متفاوتی برسیم.

ج) تمام مفاهیم ما، و نه فقط مفاهیم سیاسی و اخلاقی، تا حدی مبهم هستند. موارد دشوار هم بر این ابهام می‌افزایند. این نامعین بودن دلالت بر آن دارد که باید بر قضاوت و تفسیر (و بر قضاوت درباره‌ی تفاسیر) در دامنه‌ای (نه چندان مشخص) تکیه کنیم که ممکن است در آن اشخاص معقول با یک‌دیگر اختلاف نظر داشته باشند.

د) شیوه‌ی ارزیابی شواهد و سنجش ارزش‌های اخلاقی و سیاسی متأثر از کل تجربه‌ی ما، یعنی کل جریان زندگی ما تاکنون، است (نمی‌توانیم بگوییم این تأثیر تا چه حد است)، و قطعاً کل تجربیات ما با دیگران متفاوت است.

پس در جامعه‌ی مدرن، با توجه به وجود مناصب و موقعیت‌های پرتعداد، تقسیم کارهای زیاد، گروه‌های اجتماعی گوناگون و غالباً تنوع نژادی آن‌ها، کل تجربیات شهروندان آن قدر با هم متفاوت است که درباره‌ی تعداد زیادی از موارد پیچیده، اگر نه اکثر آن ها، قضاوت‌های مختلفی دارند.

ه) اغلب درباره‌ی هر دو وجه یک مساله، ملاحضات هنجاری گوناگونی وجود دارد که استحکام متفاوتی دارند و همین امر ارزیابی کلی و همه جانبه را دشوار می‌سازد.

پنجمین و آخرین واقعیت عمومی را می توان چنین بیان کرد:
بسیاری از مهم‌ترین قضاوت‌های سیاسی ما که ارزش‌های اساسی را شامل می‌شوند آن قدر تابع شرایط هستند که احتمال بسیار ضعیفی وجود دارد که اشخاص با وجدان، دلسوز و کاملاً معقول، حتی پس از بحث آزادانه و باز، بتوانند با استفاده از قوای عقلی خود، همگی به نتیجه‌ی واحدی برسند»

(جان راولز، عدالت به مثابه انصاف، ترجمه عرفان ثابتی، ققنوس، صص 72-71).

۲۶- برایان فی، فلسفه امروزین علوم اجتماعی، ترجمه خشایار دیهیمی، طرح نو، صص ۴۱۴ - ۴۱۳.

در جستجوی معنا

degarandishirani — Fri, 16 Oct 2009 16:49:18 GMT

آیا زندگی ارزش زیستن دارد یا نه ؟ این پرسش از ارزش و معنای زندگی ، به طرح یک مسئله جدی فلسفی منتهی می شود ! مسئله ای که پاسخ چندان سرراست و روشنی ندارد و همین سرراست و روشن نبودن پاسخ ، انسان را به سمت پوچی هدایت می کند !

اما پوچی چیست ؟ پوچی در حقیقت حاصل نوعی عدم تناسب عمیق و فاصله میان طریقی که انسان می خواهد جریان امور جهان بر آنگونه باشد با طریقی که به واقع جریان امور در جهان بر آن مدار می چرخد است ! آلبرکامو در این رابطه می گوید : ( پوچی بطور کلی زاده مواجهه میان نیاز انسان و سکوت نامعقول جهان است ! ) و اما به راستی این خواست و تمنا و نیاز بنیادی انسان چیست که جهان در قبال برآوردن آن خاموش و بی پاسخ مانده است ؟ کامو این خواست و نیاز اصلی انسان را تمنای « معنای زندگی » معرفی کرده است ! در حقیقت انسان اندیشمند و مسئول می خواهد که ایده والا و متعالی تری از زندگی وجود داشته باشد که به هستی و زندگی معنای ارزشمندتری ببیخشد اما چون در بطن و واقعیت جهان این توانایی برای انسان جهت شناخت چنین معنایی وجود ندارد و یا اصولا چنین معنایی در هستی و یا خلقت بصورت هدفی والا و متعالی تعریف نشده است لذا انسان به درکی پوچ و معنا باخته از زندگی می رسد و رسیدن به چنین درکی برای تمامی انسان ها دیر و زود دارد اما سوخت و سوز ندارد و مقطع زمانی آن را ساختار شخصیتی آن انسان و اهداف کوتاه مدت او تعیین می کند و بعد از دست یافتن به این اهداف و جایگزین نشدن آن هدف با هدفی متعالی تر به تدریج حس پوچی به سراغ انسان می آید!

اما واضح است آنچه انسانها در تمامی اعصار و قرون به مانند ماده مخدره ای برای نفهمیدن و عدم درک غیرمتعالی بودن معنای زندگی برای خود تجویز کرده اند تعاریف متفاوت و گوناگونی از خدایان است ! از خدایان با قدرت ها و نقشها و جنسیت های مختلف گرفته تا خدای یکتا و توحیدی و متافیزیکی که هدف و معنای اصلی زندگی و حیات ماهیت جهان هستی منوط به ماهیت و اراده و قدرت و تاثیر گذاری اوست !

در حقیقت با ایمان بدون سوال و جواب و بدون اندیشه به خدای یکتای یا غیر یکتا معنایی کاذب و غیر متعالی و بدون منطق برای زندگی تعریف می شود ! معنایی که از انسان سلب مسئولیت کرده و همه رویدادها و قوانین و اتفاقات را ناشی از اراده و خواست خدای خود ساخته تلقی می نماید. بدیهی است در اینگونه نگرش انسان دیگر مسئولیتی برای خود در هیچ زمینه ای قائل نیست . او فقط فرمانبردار و مطیع فرامین خدایی است که ماند خود او رفتار می کند و نیازهایی مشابه او دارد...یک روز خشمگین می شود و روز دیگر مهر بی شماری دارد...

هویت تاریخی دین _بخش سوم- از اکبر گنجی

degarandishirani — Wed, 19 Aug 2009 17:00:18 GMT

۴- عشق، زیباپسندی و ازدواج‌های پیامبر

قرآن، تصویری کاملاً انسانی از روابط پیامبر با زنان به تصویر می‌کشد. این روابط، برای گذشتگان، مسأله‌ی چندانی پدید نمی‌آورد. اما مفسران و دین‌داران در دوران مدرن، گویی با مسأله‌ی لاینحلی مواجه شده‌اند.
سوره‌ی احزاب، آیات ۵۰ و ۵۱ و ۵۲، درخصوص «حق ویژه» پیامبر (گرفتن ۹ زن) در همسرگزینی است.

قرآن این مساله را دقیقاً روشن کرده است:

... ای پیامبر، ما زنانی را که مهرشان را داده‌ای و آنان را که به عنوان غنایم جنگی که خدا به تو ارزانی داشته است مالک شده‌ای و دخترعموها و دخترعمه‌ها و دختردایی‌ها و دخترخاله‌های تو را که با تو مهاجرت کرده‌اند، بر تو حلال کردیم، و نیز زن مومنی را که خود را به پیامبر بخشیده باشد، هر گاه پیامبر بخواهد او را به زنی گیرد.

این حکم ویژه توست نه دیگر مومنان. ما می‌دانیم درباره‌ی زنان‌شان و کنیزان‌شان چه حکمی‌کرده‌ایم تا برای تو مشکلی پیش نیاید. و خداوند آمرزنده و مهربان است (احزاب، ۵۰).

پس از ذکر حقوق ویژه‌ی پیامبر، قرآن به مساله‌ی بسیار مهمی اشاره می‌کند که انسانیت پیامبر را به نمایش می‌گذارد.

می‌فرماید: غیر از این زنان، حتی اگر از زیبایی زنی خوشت آید، مجاز به ازدواج با او نیستی.

تأکید بر اینکه پیامبر ممکن است از زیبایی زنی خوشش آید، با توجه به اینکه اکثر مومنان معمولاً این جنبه وجودی‌شان را پنهان می‌کنند، تأکید مهمی است:

«دیگر هیچ زنی بر تو حلال نیست... گرچه زیبایی آنان تو را خوش آید، مگر آن‌چه ملک یمینت باشد.» (احزاب، ۵۲)

مسلمان‌های بنیادگرا، سنت‌گرا و تجددگرا؛ معمولاً درباره‌ی همسران خود سخنی بر زبان جاری نمی‌سازند، چه رسد به روابط جنسی، اما قرآن درباره‌ی زنان پیامبر، از نزاع‌ها (تحریم، ۵-۱) و روابط جنسی‌شان سخن می‌گوید:

... از زنان خود هر که را خواهی به نوبت موخر دار و هر که را خواهی با خود نگه‌دار. و اگر از آن‌ها که دور داشته‌ای، یکی را طلب کنی، بر تو گناهی نیست. در این گزینش و اختیار باید که شادمان باشند و غمگین نشوند و از آن‌چه همگی‌شان را ارزانی می‌داری، باید خشنود گردند و خدا می‌داند که در دل‌های شما چیست (احزاب،۵۱).

... ای پیامبر، چرا در طلب خشنودی همسرانت چیزی را که خداوند بر تو حلال گردانده است، تحریم می‌کنی؟ ... شاید اگر شما را طلاق گوید پروردگارش به جای شما زنانی بهتر از شمایش بدهد، زنانی مسلمان، مومن و فرمان‌بردار، توبه کننده، اهل عبادت و روزه گرفتن، خواه شوهر کرده، خواه باکره (تحریم، ۱ و ۵).

طبری، میبدی و زمخشری درباره‌ی شان نزول آیه‌ی اول سوره تحریم نوشته‌اند:

پیامبرگرامی اسلام با کنیز خود ماریه‌ی قبطیه، در خانه‌ی همسر دیگرش، حفضه بنت عمر، خلوت کرده بود. این عمل وقتی اتفاق می‌افتد که حفضه، در خانه نبوده، اما نوبت او بوده است. حفضه به پیامبر گله می‌کند و پیامبر برای رضایت او، ماریه را بر خود حرام کرد.

به خوبی دیده می‌شود که نه تنها قرآن مسائل زندگی خصوصی پیامبر را نقل می‌کند، بلکه مفسران گذشته هم بدون آن‌که احساس مذمومی داشته باشند، درباره‌ی شأن نزول این آیات نوشته و مسائل خصوصی پیامبر را روایت کرده‌اند.

اما، مفسران شهرنشین امروزی، که زیر سیطره‌ی مدرنیته قرار گرفته‌اند، کوشش می‌کنند یا در این خصوص سخن نگویند، یا اینکه شان نزول دیگری برای این‌گونه آیات درست کنند.

روشن است که مفسران در خصوص شأن نزول آیات اختلاف نظر داشته‌اند. اما شأن نزول‌هایی در تفاسیر پیشینیان نقل شده است که امروزیان، به دلیل سیطره‌ی ارزش‌های مدرن، نمی‌توانند آن‌ها را بپذیرند.

داستان ازدواج پیامبرگرامی اسلام و زینب هم یکی از مصادیق این حکم است.

داستان ازدواج پیامبرگرامی اسلام با زینب، از زمان وقوع آن تاکنون، هم‌چون مسأله‌ای لاینحل باقی مانده است. به گونه‌ای که آیات ۴۰-۳۶ سوره احزاب در قرآن، به تبیین و توجیه این واقعه اختصاص دارد.

مورخ و مفسر گذشته، در زیست جهانی متفاوت از زیست جهان مدرن زندگی می‌کرد و درگیر مسائل و ارزش‌های دیگری بود. درواقع آن‌چه از نظر او طبیعی و انسانی بود، از نظر امروزیان، غیرطبیعی و غیرانسانی جلوه می‌کند.

طبری در توصیف این واقعه نوشته است، زینب «زیباترین زن در دوره‌ی خود بود.»

«یک روز پیامبر (ص) برای دیدن زید، به خانه‌اش رفت و در را باز کرد. وقتی زینب را با موهای باز آنجا دید که در اطاق نشسته است، سرش را برگرداند و از او پرسید زید کجا است؟

زینب در پاسخ گفت که او بیرون رفته است... پیامبر چنان تحت تأثیر قرار گرفته بود که نمی‌خواست برای بار دوم به او بنگرد و درحالی که چشمانش را بسته بود گفت: خدا را می‌پرستم. خدا بزرگ است. او کسی است که به قلب‌ها و چشم‌ها فرمان می‌دهد و بیرون رفت¹.»

از میان مفسران گذشته، نظر زمخشری در کشاف، دراین خصوص از اهمیت خاصی برخوردار است.

خلاصه‌ی نظر او به این شرح است:

الف) پیامبرگرامی اسلام هم یک انسان بود

ب) عشق، امری اختیاری نیست و دل، به اختیار مجذوب کسی نمی‌شود. معشوق زیبارو نیز، دل را با خود می‌برد

ج) عاشق شدن، عقلاً و شرعاً قابل مذمت نیست

نتیجه: پیامبرگرامی اسلام، زینب را دید و عاشق او شد.

آیه‌ی پنجاه و دوم سوره احزاب هم می‌تواند موید نظر کشاف باشد. وقتی آیه‌ی شریفه می‌فرماید:

«دیگر هیچ زنی بر تو حلال نیست... گرچه زیبایی آنان تو را خوش آید، مگر آنچه ملک یمینت باشد»، این احتمال را به ذهن متبادر می‌کند که آیه‌ی شریفه، از امری که قبلاً اتفاق افتاده است (ازدواج با زینب)، پرده برمی‌دارد. ضمن اینکه، استثنای آیه – کنیزان – می‌رساند که اگر پیامبرگرامی اسلام از زیبایی کنیزان خوشش آید، می‌تواند آن‌ها را برگزیند.

این نوع تبیین حادثه، از نظر مفسر امروز، از جهات عدیده ناپذیرفتنی جلوه می‌کند.

به عنوان نمونه، علامه طباطبایی به تندی نظر کشاف را نقد و رد می‌کند:

«از اینجا روشن می‏شود كه آنچه رسول خدا در دل پنهان می‏داشته همین حكم بوده، و معلوم می‏شود این عمل قبلا برای آن جناب واجب شده بود، نه اینكه رسول خدا آن طوری كه بعضی از مفسرین گفته‏اند عاشق زینب شده باشد، و عشق خود را پنهان كرده باشد، بلكه وجوب این عمل را پنهان می‏كرده.

مفسرین در اثر این اشتباه به حیص و بیص افتاده و در مقام توجیه عشق رسول خدا بر آمده‏اند، كه او هم بشر بوده، و عشق هم یك حالت جبلی و فطری است، كه هیچ بشری از آن مستثنی نیست، غافل از اینكه اولا با این توجیه نیروی تربیت الهی را از نیروی جبلت و طبیعت بشری كمتر دانسته‏اند، و حال آنكه نیروی تربیت الهی قاهر بر هر نیروی دیگر است،

و ثانیا در چنین فرضی دیگر معنا ندارد كه آن جناب را عتاب كند، كه چرا عشق خودت را پنهان كرده‏ای، چون معنایش این می‏شود كه تو باید عشق خود را نسبت به زن مردم اظهار می‏كردی، و چرا نكردی؟

و رسوایی این حرف از آفتاب روشن‏تر است، چون از یك فرد عادی پسندیده نیست كه دنبال ناموس مردم حرفی بزند، و به یاد آنان باشد، و برای به چنگ آوردن آنان تثبیت كند، تا چه رسد به خاتم انبیاء².»

پیش‌فرض «عصمت حداکثری» و «ارزش‌های دوران جدید»، به طباطبایی اجازه نمی‌دهند تا تفسیر مفسر پیشین را بپذیرد. اما تفسیر طباطبایی هم مسائل دیگری پدید می‌آورد.

به عنوان مثال، خدای متشخص انسان‌واری که ده‌ها حکم حلال و حرام صادر کرده است، گرفتار چه مشکلی بود که برای مجاز کردن حکم ساده‌ی ازدواج با همسر پسر خوانده، از طریق وادار کردن پیامبر خویش به ازدواج با همسر دیگری، او را به دردسر بیندازد و مومنان را آن‌چنان مسأله‌دار کند که بعد خودش مجبور شود چندین آیه نازل، و مسأله را به نوعی توجیه نماید؟

آیا مجاز کردن ازدواج با همسر پسر خوانده، بدون ازدواج پیامبرگرامی اسلام با زینب ناممکن بود؟

طباطبایی می‌گوید: این ادعای رسوایی است که گفته شود خدا پیامبر را مواخذه کرده است که چرا عشق خودت به «زن مردم» را پنهان کرده‌ای؟ باید آن را اعلام و اظهار می‌کردی.

اما ادعای طباطبایی هم نتایج ناپذیرفتنی‌ای به دنبال دارد.

مدعای طباطبایی این است: خدا به پیامبر فرمان داده به مردم بگوید: من به «زن مردم» هیچ احساسی ندارم، اما خداوند بر من واجب کرده است که با زنی که هیچ احساسی نسبت به او ندارم – یعنی زن مردم – ازدواج کنم.

طباطبایی گمان کرده است، اگر عشق پیامبر به زینب را انکار کند، زینب دیگر «زن مردم» نیست.

درهر صورت، پیامبرگرامی اسلام با «زن مردم» ازدواج کرده است.

این مدعا که پیامبرگرامی اسلام هیچ احساسی نسبت به زینب نداشته، و خدا او را مجبور به ازدواج با زینب کرده است، مدعایی بلادلیل است که به انکار «بشریت محمد» و «هویت تاریخی دین» می‌انجامد.

دراین صورت طباطبایی مجبور خواهد شد تا برمبنای پیش‌فرض‌های ایدئولوزیک، تاریخ را نفی کند.

آیه ۱۲۸ سوره‌ی نساء درباره‌ی صلح زنان با شوهران‌شان است. در زمانی که زن احساس می‌کند همسرش می‌خواهد او را طلاق دهد و به دنبال زن دیگری برود.

طباطبایی در ذیل این آیه نوشته است:

«مراد از صلح و مصالحه كردن این است كه زن از بعضی حقوق زناشویی خودش صرف نظر كند تا انس و علاقه و الفت و توافق شوهر را جلب نماید و به این وسیله از طلاق و جدایی جلوگیری كند و بداند كه صلح بهتر است[3].»

درخصوص شأن نزول این آیه گفته شده است، زنی چندین فرزند داشت و پا به سن گذاشته بود و شوهرش به او بی‌مهری می‌کرد و می‌خواست او را طلاق دهد تا زن جوان‌تری بگیرد. زن از شوهرش درخواست می‌کند که او را برای نگاه‌داری بچه‌ها نگه دارد و درعین حال، زن دیگر هم بگیرد و نوبت او را بیشتر از وی قرار دهد.

مفسران گفته‌اند که عین همین ماجرا برای پیامبرگرامی اسلام هم رخ داده است.

پیامبر می‌خواست سوده، دختر زمعه را طلاق دهد. سوده از پیامبر استدعا کرد که هم‌چنان وی را نگاه دارد و درعوض وی نوبت خود را به عایشه واگذار کند. پیامبر هم درخواست وی را پذیرفت و او، همسر پیامبر باقی ماند.

سلطان ولد، فرزند مولوی، سخنی گفته است که باب طبع امروزیان نیست، اما بیان این‌گونه سخنان از سوی دین‌داران در جهان گذشته، و پذیرش آن از سوی دین‌داران، نشان دهنده‌ی هویت تاریخی – انسانی دین و فهم مومنان از دین است.

او می‌گوید:
«اختلاف شرایع از اختلاف خصائل پیامبران است، بر وفق خصلت و خوی هر پیامبری شریعتی شد. عیسی علیه السلام چون خوی او تجرید بود و میل نداشت به زنان و از آرایش و نظافت فارغ بود بر وفق خصلت او راه و دین او آن شد... چون محمد را علیه السلام خصلتش محبت به زنان و طهارت و نظافت بود دین او این شد... زیرا نبی حق مقبول و محبوب حق است، خدا خواست او را می‌خواهد...[4].»

سلطان ولد می‌گوید، دین موسی، دین عیسی و دین محمد، متناسب با خصلت و خوی آنان بود.

اما پدر او، یعنی مولوی، گامی پیش‌تر نهاده بود. مولوی می‌گفت:

هر پیامبری با امر بی‌صورت (خدای فراشخصی) مواجه می‌شود. بعد متناسب با شخصیت تاریخی خود، صورتی بر امر بی‌صورت می‌افکند و بدین ترتیب، دین زاده می‌شود. صورت‌ها (ادیان)، تماماً تاریخی – بشری هستند. مگر پیامبرگرامی اسلام نمی‌گفت: یکی از سه چیزی که از این دنیا دوست دارد، زنانند؟

سلطان ولد هم معتقد است که اسلام متناسب با همین خصال برساخته شده است.

درخصوص ازدواج پیامبرگرامی اسلام با عایشه، با توجه به تفاوت سنی بسیار زیاد پیامبر با او، در عصر حاضر، پرسش‌های بسیاری مطرح شده است.

عایشه هشت سال قبل از هجرت و در مکه متولد شد. درسن ۶ سالگی به عقد پیامبر در آمد و سه سال بعد در مدینه به خانه‌ی پیامبر رفت، در حالی‌که پیامبر ۵۴ سال سن داشت.

مورخین مسلمان، درباره‌ی این موضوع، روایاتی نقل کرده‌اند که توجیه آن‌ها برای مفسران و دین‌داران امروزین، بسیار دشوار است.

منابع تاریخی مسلمین دال بر این است که وقتی پیامبر این مسأله را با ابوبکر در میان نهاد، ابوبکر به ایشان گفت:

«اما من برادر تو هستم» و پیامبر فرمود: «من و تو در دین الله و کتابش برادر هستیم، اما عایشه بر من حلال است⁵.»

مطابق منابع برادران اهل تسنن، پیامبرگرامی اسلام به عایشه گفته بود: پیش از ازدواج با تو، دو بار تو را در رویاهایم دیدم⁶.

مفسران مسلمان در تفسیرهای خود این وقایع را نقل کرده‌اند.

نوشتن درباره‌ی ازدواج‌های پیامبرگرامی اسلام و روابط ایشان با همسرانش، برای آن‌ها مسأله‌ای پدید نمی‌آورد.

اما سیطره‌ی ارزش‌های دوران مدرن و دستاوردهای جنبش فمینیستی، توجیه اسلام ۱ و ۲ را برای دین‌داران امروز مشکل کرده است.

شاید بتوان روایتی از این مسائل عرضه داشت که حلال مسائل باشد. اما نمی‌توان تاریخ را عوض کرد و مدعی شد که مفسران گذشته هم نظری مشابه نظر ما ابراز داشته‌اند.

به عنوان نمونه‌ای دیگر، فخر رازی در تفسیر کبیر نوشته است:

پیامبران الهی برای تشخیص وحی از القائات شیطانی به معجزه نیاز دارند که از سوی فرشتگان حامل وحی به آن‌ها نشان داده می‌شود⁷.

جوادی آملی با تأسف فراوان می‌گوید: «جای تأسف است که این تفکر در کتاب‌های بعضی علمای شیعه نیز آمده و در پی برخی تفسیرهای اهل سنت» همین مدعا را تکرار کرده‌اند.

سپس او به این نمونه اشاره می‌کند:

«وقتی در غار حراء آن حالت خاص به وجود مبارک رسول الله دست داد، ایشان نمی‌دانست که حالت نبوت و دریافت وحی است. وقتی حالت خود را با خدیجه در میان گذاشت، خدیجه نزد ورقه‌بن نوفل (مردی از اهل کتاب) رفت و وی پس از بیان نشان نبوت و علایم انبیاء گفت که آن‌چه شما از همسرت نقل می‌کنی، نشان نبوت است و خدیجه نیز پیام ورقه‌بن نوفل را برای رسول الله آورد. سپس آن حضرت مطمئن شد که به مقام نبوت رسیده است⁸.»

جوادی آملی که نگاهی غیرتاریخی به دین دارد، به تندی می‌گوید:

«دینی که حجیت و حقانیت آن به تشخیص ورقه‌بن نوفل بسته باشد، به اندازه‌ی ورقی ارزش ندارد... وحی الهی شک بردار نیست و رسول خدا باید شبهات دیگران را رفع کند، نه اینکه خود آن حضرت شک کند و ورقه‌بن نوفل با تبیین برخی علائم، ایشان را مطمئن سازد⁹.»

جوادی آملی کاری به صدق و کذب منابع و اسناد تاریخی ندارد، پیش‌فرض‌های ایدئولوژیک به او اجازه نمی‌دهند وقوع چنین حادثه‌ای را بپذیرد¹⁰.

به گمان او، شک با پیامبری تعارض دارد. غافل از اینکه قرآن، نه تنها از «ناامیدی» و «شک» پیامبران خبر داده است، بلکه از اینکه آن‌ها وعده‌ی الهی را «کذب» پنداشتند، هم خبر داده است:

حتی اذا استیئس الرسل و ظنوا انهم قد کذبوا جاء هم نصرنا فنجی من نشاء و لایرد باسنا عن القوم المجرمین:

تا آنجا که چون پیامبران نومید شدند و پنداشتند که به دروغ وعده داده شده‌اند، آن‌گاه بود که نصرت ما به آنان در رسید و هرکس که خواسته بودیم نجات یافت، و عذاب ما از قوم گناه‌کار بر نمی‌گردد (یوسف ، ۱۱۰).

مفسران «ظن» و «کذب» را به مردم باز می‌گردانند، نه پیامبران، چون با تئوری بلادلیل عصمت آنان تعارض دارد.

قرآن درباره‌ی حضرت آدم سخن تندتری بیان کرده است:

فاکلا منها فبدت لهما سوء تهما و طفقا یخصفان علیهما من ورق الجنه و عصی ءادم ربه فغوی:

آنگاه از آن [میوه‌ی ممنوعه] خوردند و عورتهای‌شان بر آنان آشکار شد و بر آنها از برگ [درختان] بهشتی می‌چسباندند [تا پوشیده شود] و بدینسان آدم از امر پروردگارش سرپیچی کرد و گمراه شد (طه، ۱۲۱).

نتیجه
نگاه غیرتاریخی به دین (اسلام ۱) و معرفت دینی (اسلام ۲)، پیامدهای ناپذیرفتنی بسیار دارد.

این پیش‌فرض و پیش‌داوری که می‌توان بیرون تاریخ و سنت ایستاد، و «متن فرا تاریخی» را از نو معنا و تفسیر کرد، پیش‌انگاشتی نادرست و ناپذیرفتنی است.

هیچ متن و حقیقت غیرتاریخی‌ای وجود ندارد. «دین» و «اسلام»، تماماً تاریخی است و هیچ تفسیر غیرتاریخی و «بیرون از سنت»‌ای هم وجود ندارد.

قائلان به کلام الله بودن قرآن فرمان می‌دهند که به متن پای‌بند و وفادار باشید.

فرمان آن‌ها را پذیرفته و بدان التزام می‌ورزیم.

می‌گوییم قرآن، قلب صنوبری را مدرک خوانده و گفته است که قرآن بر قلب پیامبر نازل شده است. می‌فرمایند: قلب را نفس بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن، صلب و ترائب را مرکز تولید آب جهنده (منی) خوانده است. می‌فرمایند: قلب و ترائب را نطفه‌ی مشترک بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن، خدا را تیرانداز خوانده است (انفال، ۱۷). می‌فرمایند تیراندازی را «امداد الهی» (رأی طباطبایی) بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن، خدا را «نشسته بر تخت» خوانده است (طه، ۵- زمر، ۷۵). می‌فرمایند تخت (عرش) را «مقام تدبیر عام عالم» (رأی طباطبایی) بخواند، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن گفته است خدا روی تخت نشسته و تخت او روی آب است (هود، ۷). می‌فرمایند «عرشه علی الماء» را «محل ظهور سلطنت خدا» (رای طباطبایی) بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن، از دست‌های خدا حرف زده است (مائده، ۶۴ - فتح، ۱۰ - ص، ۷۵)، می‌فرمایند دست را قدرت خدا بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن از رنگ خدا سخن گفته است (بقره، ۱۳۸). می‌فرمایند رنگ را «ایمان به خدا» بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن گفته است خدا در کمین نشسته است (ان ربک لب‌المرصاد: فجر، ۱۴). می‌فرمایند مترصد بودن را صفت فعل خدا بگیرید (رای جوادی آملی)، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن گفته است خدا همه‌ی موجودات زنده را از آب آفرید (نور، ۴۵- انبیأ، ۳۰). ملائکه و شیطان و اجنه هم، موجودات زنده هستند. آیا آنها هم از آب آفریده شده اند؟ می‌فرمایند آب را علم بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن از وزن کردن اعمال با ترازو در قیامت سخن گفته است (اعراف، ۸ و ۹- انبیأ، ۴۷)¹¹. می‌فرمایند ترازو را «میزان حق» (رأی طباطبایی) بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن از شهادت پوست و تمام اعضای مادی بدن در آخرت سخن گفته است. می‌فرمایند شهادت اعضای مادی بدن را «تجسم اعمال» (رأی مفسران صدرایی مشرب) بخوانید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن به صراحت می‌گوید همه‌ی انسان‌ها به حکم قضای حتمی خدا «وارد» جهنم خواهند شد (مریم، ۷۱- انبیأ، ۹۸ و ۹۹)، می‌فرمایند آیه را مجاز بگیرید، مسأله حل خواهد شد.

می‌گوییم قرآن گفته است ما امانت را بر آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه داشتیم، ولی آن‌ها از پذیرفتن آن سر باز زدند، و از آن هراسیدند (احزاب، ۷۲). مگر کوه‌ها و زمین هم مدرکند که از پذیرفتن امانت الهی خود داری کنند؟ می‌فرمایند آیه را مجاز و استعاره و تمثیل به شمار آورید، مسأله حل خواهد شد¹².

می‌گوییم قرآن از «کلام الله» سخن گفته است. می‌فرمایند کلام الله را کلام الله بخوانید. خدا واقعاً سخن گفته است.

می‌پرسیم وقتی با متنی مواجه هستیم که اساسی‌ترین باورهای آن درخصوص مبدأ و معاد، معنای دیگری برخلاف ظاهر دارند، چرا این مدعا معنای دیگری نداشته باشد؟

می‌پرسیم اگر خدا بخواهد سخن بگوید تا «کلام الله» زاده شود، چه خواهد کرد؟

مگر غیراز این است که نبی سخن بگوید و سخن او، سخن خدا تلقی شود؟

می‌فرمایند نه، خود خداوند سخنانی را دیکته کرده است و پیامبر صرفاً اطلاعیه‌ها و بیانیه‌های خدا را در میان خلق توزیع کرده است.

می‌پرسیم: مگر خدا دارای دهان و حنجره و دیگر لوازم سخن‌گویی آدمیان است؟

می‌گویند: «معنایی که انسان‌های عادی از کلام به یاد دارند، لفظی است که برای مفهومی وضع شده است و اشخاص با استمداد از حنجره و فضای دهان آن را ادا می‌کنند و با تلفظ چند کلمه در کنار یک‌دیگر، کلام شکل می‌گیرد.

ولی خداوند از این نوع کلام پیراسته است، چنان که کارهای تکوینی او با قرارداد و اعتبار نیز سامان نمی‌یابد: لیس کمثله شیء... آن‌چه مستقیماً به خداوند نسبت داده می‌شود، از جهات مادی منزه است¹³.

می‌پرسیم: اگر خداوند مثل هیچ چیز دیگری نیست (شوری، ۱۱) ، مثل انسان‌ها هم نخواهد بود و صفات انسانی هم نخواهد داشت. اگر خداوند مثل انسان‌ها نیست و مثل آن‌ها حرف نمی‌زند، پس چرا از مفهوم «سخن گفتن» که برای حرف زدن آدمیان جعل شده است، بی‌مورد درباره‌ی خدا استفاده می‌کنید و از او «انسانی فاقد جسم» می‌سازید؟

می‌گویند: «برای روشن شدن حقیقت تکلیم الهی، نخست باید معنای «کلمه» در قرآن کریم روشن شود، زیرا تکلیم از «کلمه» گرفته شده است.

قرآن کریم از حضرت عیسی و یحیی به «کلمة الله» یاد می‌کند... و فراتر از آن، سراسر نظام آفرینش را کلمات الهی می‌نامد: قل لو کان البحر مدادا لکلمت ربی لنفد البحر قبل ان تنفذ کلمت ربی.

انظمام این آیات با یک‌دیگر نتیجه می‌دهد که «کلمة الله»، فیض وجودی است و راه افاضه‌ی آن، تکلیم الهی است و حضرت مریم و زکریا که مستفیض این فیض هستند مستمع و مخاطب کلام الهی هستند¹⁴.»

اگر منظور مفسران فیلسوف مشرب را درست فهمیده باشیم، منظور از سخن گفتن خداوند، جعل وجود است و نه حرف زدن خدا.

طباطبایی هم در مواضعی از المیزان، همین موضع را تأیید کرده است. او در ذیل آیه‌ی ۱۰۹ کهف می‌نویسد:

«معلوم است که خدای تعالی تکلمش به دهان باز کردن نیست، بلکه تکلم او همان فعل اوست و افاضه‌ی وجودی است که می‌کند... و اگر قرآن فعل خدا را کلمه نامیده برای این است که فعل او بر وجود او دلالت می‌کند، از همین جا است که مسیح، کلمه خدا نامیده می‌شود، و قرآن کریم می‌فرماید:

انما المسیح عیسی‌ابن مریم رسول الله و کلمته و نیز از اینجا روشن می‌شود که هیچ عینی از عیان خارجی و هیچ واقعه‌ای از وقایع به وجود نمی‌آید مگر آنکه از این جهت که بر ذات خدای تعالی دلالت دارد، کلمه‌ی اوست[15].»

طباطبایی در ذیل آیه‌ی ۲۷ سوره لقمان هم می‌نویسد:
«کلمه... در کلام خدای سبحان بر هستی اطلاق شده است، البته هستی افاضه شده به امر او، که از آن به کلمه‌ی کن تعبیر کرده و فرموده انما امره اذا اراد شیئا ان یقول له کن فیکون و نیز حضرت مسیح را کلمه خوانده و فرموده: و کلمته القیها الی مریم¹⁶.»

طباطبایی در ذیل آیه‌ی ۱۷۱ سوره نساء می‌نویسد:
«کلمه دراینجا همان معنای کلمه‌ی کن یعنی کلمه خلقت و ایجاد است که این کلمه وقتی بر مریم بتول یعنی بکر و دست نخورده القا شده باردار بر عیسی روح الله گردید با اینکه اسباب عادی از قبیل ازدواج و غیره در بین نبود... و بر این حساب کلیه موجودات عالم کلمه خدایند[17].»

جوادی آملی برای تأیید این نظریه، به کلامی از امام علی (ع) استناد می‌کند.

او می‌گوید: «به بیان علی (ع) سخن خدا، صوت یا ندایی که با گوش شنیده شود نیست، بلکه فعل و ایجاد است:

...لابصوت یقرع و لابنداء یسمع و انما کلامه سبحانه فعل منه (نهج البلاغه، خطبه ۱۸۶، بند ۱۷)¹⁸.»

نتیجه‌ی این بحث روشن است:

در عالمی که همه چیز آن خدایی است، سخن گفتن پیامبر هم سخن گفتن خدا تلقی می‌شود.

مگر چنین رویکردی، غیر از نگاه موحدانه به عالم و آدم است؟

پاورقی‌ها:

۱- تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، انتشارات اساطیر، چاپ دوم، ۱۳۶۳، ج ۳، ص ۱۰۶۴.

۲- طباطبایی، المیزان، ج ۱۶، ص ۴۸۴.

۳- طباطبایی، المیزان، ج ۵، ص ۱۶۳.

۴- معارف سلطان ولد، به کوشش نجیب مایل هروی، انتشارات مولی، ۱۳۶۷، صص ۳۱۰- ۳۰۹).

۵- صحیح بخاری، ۱۸.۶۲. ۷

۶- صحیح بخاری، ۹.۸۷.۱۴۰ .

۷- التفسیر الکبیر، مج ۴، ج ۷، ص ۱۳۹.

۸- مجمع البیان، ج ۱۰- ۹، ص ۷۸۰ - و التفسیر الکاشف، ج ۵، ص ۹۸.

۹- جوادی آملی ، تنسیم، تفسیر قرآن کریم، جلد ۱۲، صص ۶۹۰- ۶۸۹.

۱۰- نصر حامد ابوزید در کتاب خود به نقل از منابع موثق همین داستان را نقل کرده است.

رجوع شود به:
نصر ابو حامد زید، معنای متن، پژوهشی در علوم قرآن، ترجمه مرتضی کریمی‌نیا، طرح نو، ص۱۳۹ و ص ۱۵۸.

۱۱- زمخشری درباره‌ی وزن کردن اعمال می‌نویسد:

«در مورد کیفیت وزن اختلاف نظر است. بعضی گفته‌اند صحیفه‌ها یا نامه‌های اعمال با ترازویی که دوکفه و یک زبانه دارد، سنجیده می‌شود، و خلایق آن را مشاهده می‌کنند و این از باب تأکید حجت و اظهار انصاف و قطع بهانه است، هم‌چنانکه ایشان را از از اعمال‌شان می‌پرسند و آنان با زبان‌های‌شان به آن اعتراف می‌کنند و دست‌های‌شان و پاهای‌شان و پوست‌های‌شان هم به آن‌ها شهادت می‌دهند... و بعضی گفته‌اند: عبارت است از داوری درست و حکم دادگرانه.»

ابوالفتوح هم می‌گوید در این زمینه دو قول وجود دارد؛ اول آنکه وزن کردن حقیقت است. مطابق این قول «ترازویی باشد با کفه‌ها و شاهین که با آن صحایف اعمال بسنجند»، اما قول دوم، «مجاز است و کنایت از عدل و انصاف و راستی» باشد.

۱۲- جوادی آملی می‌گوید: «مسلماً مقصود این نیست که واقعاً امانت معهود را خداوند بر آن‌ها عرضه کرده و آن‌ها فرو ماندند، بلکه صرفاً کنایه از این است که آن امانت به قدری وزین است که آسمان‌ها از حمل آن عاجزند و انسان از جهت سعه‌ی وجودی و تجرد روح و استعداد و توان‌مندی ویژه‌ی خود، از آسمان و زمین و کوه برتر است»

(آیت‌الله جوادی آملی، تنسیم، تفسیر قرآن کریم، جلد ۳، ص ۲۸۹).

سعدی هم در کلیات می‌گوید:

من آن ظلوم جهولم که اولم گفتی
چه خواهی از ضعفا ای کریم، وز جهال

مرا تحمل باری چگونه دست دهد
که آسمان و زمین برنتافتند و جبال

و حافظ:

آسمان بار امانت نتوانست کشید
قرعه‌ی کار به نام من دیوانه زدند

۱۳- آیت الله جوادی آملی، تنسیم،تفسیر قرآن کریم، جلد دوازدهم، مرکز نشر اسرا، ص ۴۲.

۱۴- پیشین، ص ۴۳.

۱۵- طباطبایی، المیزان، جلد ۱۳، صص ۵۵۴- ۵۵۳.

۱۶- طباطبایی، المیزان، جلد ۱۶، صص ۳۴۸-۳۴۷.

۱۷- طباطبایی، المیزان، جلد ۵، ص ۲۴۴.

۱۸- آیت الله جوادی آملی، تنسیم، تفسیر قرآن کریم، جلد سوم، ص ۲۸۶.

از خطای چشم تا اعتقاد به تقدس!

degarandishirani — Sun, 05 Jul 2009 16:51:56 GMT

هر از چند گاهی می‌شنویم که مردم عکس یک روح یا مثلا مسیح یا مریم مقدس و یا این اواخر حتی عکس داروین بی‌خدا را روی یک قطعه نان ساندویچ، و یا دیوار می‌بینند و آنوقت بساطی درست می‌شود از مردمی که به آن اعتقاد می‌آورند و غیره و ذالک. بنابراین شاید بد نباشد یک نگاهی به کارهای علمی جالبی که در زمینه ایجاد خطای باصره می‌شود داشته باشیم. به تصویر زیر نگاه کنید. به نظر کمی ترسناک می‌آید؛ نه؟!

حالا به همان تصویر ولی در اندازه کوچکتر نگاه کنید. می‌بینید که جهت نگاه چشم‌ها عوض شده است.

حالا برای اینکه این اثر کوچک بزرگ شدن روی جهت نگاه را ببینید تصویر پایین را نگاه کنید و ببینید که کی جهت نگاه عوض می‌شود!

و اما سرٌ این قضییه در چیست؟ پارسال دکتر جنکینز در مقاله‌اش راجع به این پدیده توضیح داد که این تصویر در واقع ترکیبی از دو تصویر است. او برای اثبات این فرضیه که مغز ما برای تعیین جهت نگاه یک شخص فقط از میزان تاریکی مردمک در مقایسه با عنیبه چشم استفاده می‌کند، این تصاویر را تولید نمود.

کاری که جنکینز کرد این بود که او دو تصویر مشابه از زنی که در یکی به چپ نگاه می‌کند و در دیگری به راست، روی هم قرار داد ولی هریک را به دو گونه فیلتر کرد: در یکی زمینه چشم را تاریک‌تر کرد و در دیگری زمینه را روشن‌تر. حال چرا با جلو عقب کردن تصویر جهت عوض می‌شود؟ جنکینز توضیح می‌دهد که وقتی که عکس را از نزدیک می‌بینیم مردمک به زحمت دیده می‌شود ولی عنبیه براحتی دیده می‌شود و این بر این مشاهده که قسمت راست تاریکتر است فائق می‌آید و ما همچنان نگاه زن را متوجه راست (چپِ ما) می‌بینیم. ولی وقتی که تصویر دور می‌شود دیگر عنیبه و مردمک به راحتی دیده نمی‌شوند و تاریکی سمت راست غلبه می‌کند و ما نگاه تصویر را متوجه چپ (راستِ ما) می‌بینیم. جنکینز نتیجه می‌گیرد که پس تاریکی نسبی عامل اصلی در تعیین جهت نگاه است.

جنکینز به دنبال این کشف، تصاویر خطای باصره دیگری (تصویر روح) را خلق کرد که برایش جایزه دوم بهترین تصاویر با خطای باصره را به ارمغان آورد. به لینک شماره 2 از منابع این نوشته یک سری بزنید و کلی از اینگونه تصاویر را با توضیحاتشان ببینید.

منابع: 1 و 2

دگر اندیش و مخالف: حیوان انسان نما !- از اکبر گنجی

degarandishirani — Thu, 04 Jun 2009 08:13:53 GMT

تاریخی بودن سرشت دین «اسلام یک» و معرفت دینی «اسلام دو»، یکی از پیش‌فرض‌های «قرآن محمدی» بود.

در قسمت‌های پیشین، نقاب از رخ برخی از وجوه این مدعا، برکشیده شد.

برای تبیین بیشتر این مدعا، رویکرد «اسلام یک و دو» به مخالفان و منکران را بررسی خواهیم کرد.

نگاه قرآن به مخالفان، به شدت تخته‌بند زمان و مکانی‌ست که در آن متولد شد. استخراج این رویکرد کاملا تاریخی از متن اصلی، تبدیل آن به حکمی جاودانه و اقدام جهت عملی کردن این رویکرد، باعث درد و رنج مسلمان‌ها و غیرمسلمان‌ها خواهد شد.

معرفت دینی مسلمین (اسلام ۲ یا فهم مومنان و مفسران از متن)، دقیقاً همان نگاه را بازتولید کرده است.

سیطره‌ی اندیشه‌ی تجدد (مدرنیته) و جهانشمولی نظام اجتماعی مدرن (نظام دموکراتیک ملتزم به حقوق بشر)، نواندیشان دینی را مجبور کرده تا قرائتی سازگار با حقوق بشر از متن ارائه کنند.

آن‌چه آنان برساخته‌اند، از قلمرو بحث ما خارج است و باید مستقلاً بدان پرداخته شود.

اما طباطبایی در تفسیر المیزان که تفسیری متعلق به قرن بیستم میلادی و مورد تأیید شریعتی، مطهری، حوزویان و بسیاری از نواندیشان دینی است، بخوبی نگاه قرآن به مخالفان و متفاوت‌ها را تبیین کرده است.

گذشت چهارده قرن از ظهور اسلام و تحولات ساختاری دوران مدرن نسبت به دوران ماقبل مدرن، تأثیری در نگاه طباطبایی ایجاد نکرد. همچنین تفسیر وی از آن جهت که متعلق به چند دهه قبل از انقلاب اسلامی ایران است، از شائبه‌ی تفسیرنویسی مطابق میل ولی فقیه منزه می‌باشد.

آیت‌الله جوادی آملی، شاگرد طباطبایی و ادامه دهنده‌ی راه او در تفسیر قرآن است.

تفسیر جوادی آملی، متعلق به قرن بیست و یکم است. اما گویی تحولات تاریخی، هیچ تأثیری در نگاه و نگرش وی نداشته و دقیقاً نگاه چهارده قرن پیش را بازگو کرده است.

طباطبایی و جوادی آملی نسبت به دیگران، امیتاز دیگری هم دارند. این دو از فلاسفه و عرفای حوزه علمیه‌ی قم هستند.

با توجه به اینکه کسی نمی تواند طباطبایی و جوادی آملی را به نفهمیدن زبان قرآن متهم کند، در تفسیر نگاه قرآن به مخالفان و متفاوت‌ها، پس از ذکر آیات مختلف، تفسیر این دو نفر از آیات را مبنا و ملاک قرار خواهم داد.

۱- انسان‌شناسی مدرن

نظام‌ دمکراتیک‌ مبتنی‌ بر نوعی‌ انسان‌شناسی‌ است‌ که‌ همه‌ ابنای بشر‌ را انسان‌ و نه‌ حیوان‌، تلقی‌ می‌کند. نیز عقل‌ را قوه‌ای‌ می‌داند که‌ میان‌ تمام‌ آدمیان‌ پخش‌ و توزیع‌ شده‌ است‌.

عقلانیت‌ و آزادی‌ دو مؤلفه‌ی‌ اصلی‌ انسانیت هستند، و آدمیان‌ به دلیل‌ عقلانیت‌ و آزادی‌ از حیوان‌ها متمایز می‌شوند.

نظام دموکراتیک، آدمیان‌ را خادم‌ هیچ‌ عقیده‌ی‌ خاصی‌ نمی‌‌کند؛ بلکه‌ تمامی‌ عقاید، ایدئولوژی‌ها، ادیان و خود نظام دموکراتیک را خادم‌ انسان‌ می‌‌داند.

هیچ‌ آیین و عقیده‌ای‌ برتر از آدمی‌ نیست‌ و آدمی‌ را نمی‌توان‌ به‌ دلیل‌ اعتقاداتش‌ از حوزه‌ی‌ انسانیت‌ خارج‌ کرد و حیوان‌ نامید و با او رفتاری‌ مشابه‌ رفتار با حیوانات‌ وحشی‌ داشت.

همه‌ی انسان‌ها، مستقل از باورها و عقاید و دین‌شان، برابر و آزاد (شهروند) فرض می‌شوند. شهروند، فرد صاحب حق است. حقوقی که هیچ آیین و نظامی قادر به فسخ آن‌ها نیست. یعنی حق ندارد (نباید) آن‌ها را نادیده بگیرد.

۲- انسان‌شناسی ماقبل مدرن

انسان‌شناسی‌ ماقبل مدرن،‌ دقیقاً در تقابل‌ با انسان‌شناسی‌ دوران جدید قرار دارد.

در این نوع انسان‌شناسی‌، هویت‌ آدمی‌ در گرو‌ اندیشه‌های‌ او است‌ و «انسانیت» انسان‌ها،‌ منوط‌ به‌ اعتقادات‌ خاصی‌ است‌ که‌ برمی‌گزینند.

به این ترتیب، پاره‌ای‌ از اعتقادات و باورها‌، آدمی‌ را از آدمیت‌ انداخته‌ و به‌ حیوان‌ تبدیل‌ می‌کنند. یعنی، آیین‌های مختلف، پیروان دیگر آیین‌ها را، «حیوان وحشی فاقد حقوق» به شمار می‌آوردند.

حیوان تلقی کردن مخالفان فکری و آیینی، منطقاً و عملاً منتهی به برخورد خشونت‌آمیز با آنان می‌شد.

ادیان، متعلق به دوران ماقبل مدرن هستند، یعنی در دوران کهن پا به عرصه‌ی تاریخ نهاده‌اند. بنابراین استنتاج انسان‌شناسی مدرن از ادیان ابراهیمی، ناممکن است و چنین رویکردی، به نفی هویت تاریخی ادیان ابراهیمی منتهی خواهد شد.

یکی از ابعاد هویت تاریخی اسلام، نگاه قرآن به مخالفان است. قرآن که متنی متعلق به قرن هفتم میلادی است، در مواجهه با مخالفان و متفاوت‌ها، لباس گفتمان مسلط زمانه را بر تن کرده است.

توقع دیگری از قرآن داشتن، نشانه‌ی نگاه غیرتاریخی به ادیان است. قرآن،‌ متفاوت‌ها‌ را حیوان‌ به شمار می‌آورد.

موارد زیر موید مدعای «قرآن محمدی» است:

۱-۲ ـ و اذا قیل لهم اتبعوا ما انزل الله قالوا بل نتبع ما الفینا علیه ءاباءنا اولو کان ءاباوهم لایعقلون شیا و لا یهتدون. و مثل الذین کفروا کمثل الذی ینعق بما لایسمع الا دعاء و نداء صم بکم عمی فهم لایعقلون:

چون‌ به‌ ایشان‌ گفته‌ شود که‌ از آنچه‌ خدا نازل‌ کرده‌ است‌ پیروی‌ کنید، گویند، نه‌ ما به‌ همان‌ راهی‌ می‌رویم‌ که‌ پدران‌مان‌ می‌رفتند، حتی‌ اگر پدران‌شان‌ بی‌خرد و گمراه‌ بوده‌اند. مَثَل‌ کافران‌، مَثَل‌ حیوانی‌ است‌ که‌ در گوش‌ او آواز کنند، و او جز بانگی‌ و آوازی‌ نشنود. اینان‌ کرانند، لالانند، کورانند و هیچ‌ درنمی‌یابند (بقره‌، ۱۷۱ ـ۱۷۰).

علامه‌ طباطبایی‌ در ذیل‌ این آیه‌ می‌نویسد:

«مثل‌ تو ای‌ پیامبر در دعوت‌ کفار مثل‌ آن‌ چوپانی‌ است‌ که‌ دام‌ خود را نهیب‌ می‌‌زند و مثلاً می‌گوید (از رمه‌ دور نشوید، که‌ طعمه‌ گرگ‌ می‌گردید)، ولی‌ گوسفندان‌ تنها صدایی‌ از او می‌شنوند و به‌ گله‌ برمی‌گردند ولی‌ سخنان‌ او را نمی‌فهمند، کفار هم‌ همینطور هستند، از فهم‌ سخنان‌ تو که‌ همه‌ به‌ سود ایشان‌ است،‌ کرند و چون‌ حرف‌ صحیحی‌ که‌ معنای‌ درستی‌ را افاده‌ کند ندارند، پس‌ لال‌ هم‌ هستند، و چون‌ پیش‌ پای‌ خود را نمی‌بینند، گویی‌ کور هم‌ هستند،

پس‌ کفار هیچ‌ چیزی‌ را نمی‌فهمند، چون‌ همه‌ راههای‌ فهم‌ که‌ یا چشم‌ است‌ یا گوش‌ و یا زبان‌، به رویشان‌ بسته‌ شده‌ است‌... مثل‌ کفاری‌ که‌ پیامبر، ایشان‌ را به‌ سوی‌ هدایت‌ می‌خواند، مثل‌ گوسفندانی‌ است‌ که‌ چوپان‌ آنها را صدا می‌زند و آنها کر و لال‌ و کور و بی‌عقلند¹.»

آیت‌الله جوادی آملی هم در تفسیر این آیات می‌نویسد:

«قرآن کریم شیوه‌ی زندگی، خط مشی و روش تفکر و تغذیه‌ی کافران را روشی حیوانی معرفی کرده است... داعی به حق شبیه یک چوپان است و کافران در حد رمه‌ای از گوسفندند، یعنی همان‌گونه که اغنام و احشام هیچ ادراک و فهمی از سخن و نعیق و صیحه‌ی چوپان در هدایت رمه به مرتع یا تحذیر از خطر ندارند و جز صدا، چیزی نمی‌شنوند، کافران نیز همچون آن حیوان که عاقله ندارد و فقط سامعه دارد تنها صوت و لفظ راعیان خود، یعنی پیامبران را می‌شنوند².»

کافران: «هم‌چون گوسفندان رمه که اگر یکی از آن‌ها از مانعی پرید گوسفندان دیگر نیز می‌پرند، بی‌آنکه دلیل پریدن آن یک و درستی یا نادرستی اقدام او را بفهمند، پس اگر خطری در پیش باشد همه‌ی گوسفندان به آن گرفتار خواهند آمد...

[کافران] به منزله‌ی رمه هستند، گاه به این عنوان که بدتر از حیوان‌اند یاد شده است: اولئک کالانعام بل هم اضل.

راز این تعبیر آن است که بهائم اگر چه سخن شبان را نمی‌فهمند و تنها صدا و فریاد او را می‌شنوند، لیکن گاه با همین علائم از خطر می‌رهند، یا خود را به چراگاه می‌رسانند، اما کافران این علامت‌شناسی را هم ندارند و به این اندازه نیز شنوا و گویا و بینا نیستند، از این رو عبارت (صم بکم عمی فهم لایعقلون) در آیه به مثابه‌ی تعبیر (بل هم ضل) است.

بنابراین، خدای سبحان اگر چه کفار را به بهائم تشبیه کرده، لیکن به لحاظ کمال حیوانی که در بهیمه وجود دارد و در کافران نیست، برای حفظ حرمت بهائم و اینکه حق آنها تضییع نشود، درباره‌ی کافران گاهی می‌فرماید: صم بکم عمی فهم لایعقلون و گاه می‌فرماید: بل هم اضل³.»

جوادی آملی پس از اینکه حیوانات را فاقد عقل و فهم معرفی می‌کند می‌گوید براساس آیه‌ی پنجم سوره جمعه، روش کافران:

«در نحوه‌ی تفکر و استدلال و هم در تغذیه و شیوه‌ی زندگی مانند حیوان است... آنان هرگز حاضر نیستند بیندیشند⁴.»

ممکن است ناقدی محصولات فکری کافران را برای ابطال حکم جوادی آملی به عنوان شاهد عرضه بدارد. وی پاسخ پیشین را آماده کرده و می‌گوید:

«بر فرض اندیشیدن، محصول فکری آنها جز الحاد علمی و طغوای عملی نیست، مانند آن کافری که اندیشید و مورد خشم الهی واقع شد (فکر و قدر)، از این رو خداوند فرمود (فقتل کیف قدر. ثم قتل کیف قدر)⁵.»

جوادی آملی برای اینکه جای هیچ‌گونه سوء‌تفاهمی باقی نگذارد، می‌گوید که تمام مکتب‌های فکری باطل هستند و تنها مکتب حق، اسلام است. لذا: «هر مکتبی با ارزیابی با قرآن حکیم حق و باطل آن معلوم می شود⁶.»

پس کافران و ملحدان از حیوان هم پست‌تر هستند.

۲- ۲ ـ و لقد ذرانا لجهنم کثیراً من الجن و الانس لهم قلوب لایفقهون بها و لهم اعین لایبصرون بها و لهم ءاذان لایسمعون بها اولئک کالانعام بل هم اضل اولئک هم الغافلون:

برای‌ جهنم‌ از جن‌ و انس‌ را بیافریدیم،‌ ایشان‌ را قلب‌هایی است‌ که‌ بدان‌ نمی‌فهمند و چشم‌هایی‌ است‌ که‌ بدان‌ نمی‌بینند و گوش‌هایی‌ است‌ که‌ بدان‌ نمی‌شنوند. اینان‌ همانند چارپایانند، حتی‌ گمراه‌‌تر از آنها هستند. اینان‌ خود غافلانند (اعراف‌، ۱۷۹).

علامه‌ طباطبایی‌ در تفسیر این آیه‌ می‌نویسد:

«آنچه‌ را که‌ مایه‌ امتیاز انسان‌ از سایر حیوانات‌ است‌ از دست‌ داده‌اند، و آن‌ تمییز میانه‌ خیر و شر، و نافع‌ و مضر در زندگی‌ سعید انسان‌، بوسیله‌ چشم‌ و گوش‌ و دل‌ است‌.

و اگر در میان‌ همه‌ی حیوانات‌ بی‌زبان‌ به‌ انعام‌ تشبیه‌ شدند با اینکه‌ اینگونه‌ اشخاص‌ خوی‌ و خصال‌ درندگان‌ را نیز دارا هستند، برای‌ این‌ بوده‌ که‌ در میان‌ صفات‌ حیوانیت‌ تمتع‌ به‌ خوردن‌ و جهیدن‌ که‌ خوی‌ انعام‌ است‌ مقدم‌تر نسبت‌ به‌ طبع‌ حیوانی‌ است‌،...

به‌ خلاف‌ کروکورهایی‌ از افراد انسان‌ که‌ با مجهز بودن‌ وسایل‌ تحصیل‌ سعادت‌ انسانی‌ و با داشتن‌ چشم‌ و گوش‌ و دلی‌ که‌ راهنمای‌ آن‌ سعادت‌ است‌ با این‌ حال‌ آن‌ وسایل‌ را اعمال‌ نکرده‌ و چشم‌ و گوش‌ و دل‌ خود را نظیر چشم‌ و گوش‌ و دل‌ حیوانات‌ ضایع‌ و معطل‌ گذارده‌اند مانند حیوانات‌ تنها در تمتع‌ از لذائذ شکم‌ و شهوت‌ استعمال‌ کرده‌اند به‌ همین‌ دلیل‌ اینگونه‌ مردم‌ از چارپایان‌ گمراه‌ترند، و برخلاف‌ چارپایان‌، استحقاق‌ مذمت‌ را دارند⁷.»

۳-۲- ام تحسب ان اکثرهم یسمعون اویعقلون ان هم الا کالانعام بل هم اضل سبیلا:

یا گمان‌ کرده‌ای‌ که‌ بیشترین‌شان‌ می‌شنوند و می‌فهمند؟ اینان‌ چون‌ چارپایانی‌ بیش‌ نیستند، بلکه‌ از چارپایان‌ هم‌ گمراه‌ ترند (فرقان، ۴۴).

علامه‌ طباطبایی‌ در تفسیر آیه‌ کریمه‌ می‌نویسد:

«آیا گمان‌ می‌کنی‌ که‌ اکثر ایشان‌ استعداد شنیدن‌ حق‌ را دارند تا آن‌ را پیروی‌ کنند و یا استعداد تعقل‌ درباره‌ حق‌ را دارند تا آن‌ را پیروی‌ کنند و به دنبال‌ این‌ گمان‌، امیدوار هدایت‌ یافتن‌ آنها شدی‌ که‌ این‌قدر در دعوتشان‌ اصرار می‌ورزی‌؟...

اکثرشان‌، نه‌ می‌شنوند و نه‌ می‌فهمند... صرف‌ نشنیدن‌ و تعقل‌ نکردن‌ نیست‌، بلکه‌ اینان‌ عیناً چون‌ چارپایانند که‌ از سخن‌ جز لفظ‌ و صدایی‌ نمی‌شنوند، و معنی‌ را درک‌ نمی‌کنند...

اینها از چارپایان‌ هم‌ گمراه‌ترند... این‌ آیه‌ اصل‌ علم‌ را نه‌ از حیوانات‌ نفی‌ می‌کند و نه‌ از کفار، بلکه‌ از کفار پیروی‌ از حق‌ را بخاطر اینکه‌ عقل‌ فطری‌ انسانی‌شان‌ بوسیله‌ پیروی‌ هوی‌ تیره‌ و محجوب‌ شده‌ نفی‌ می‌کند و ایشان‌ را به‌ چارپایان‌ تشبیه‌ می‌کند که‌ مجهز به‌ این‌ فطرت‌ و این‌ نحوه‌ ادراک‌ نیستند⁸.»

۴-۲ ـ والذین کفروا یتمتعون و یاکلون کما تاکل الانعام والنار مثوی لهم:

کافران‌ از این‌ جهان‌ متمتع‌ می‌شوند و چون‌ چارپایان‌ می‌خورند و جایگاه‌شان‌ آتش‌ است‌ (محمد، ۱۲).

به‌ نوشته‌ی‌ علامه‌ طباطبایی‌ در ذیل‌ آیه‌ کریمه‌:

«کفار، عنایتی‌ به‌ این‌ که‌ به‌ حق‌ برسند ندارند و دل‌های‌شان‌ هیچ‌ اعتنایی‌ به‌ وظایف‌ انسانیت‌ ندارد، بلکه‌ تمام‌ همّشان‌ شکم‌ و شهوت‌شان‌ است‌ و سرگرم‌ لذت‌گیری‌ از زندگی‌ دنیای‌ کوتاه ‌مدت هستند و مانند چارپایان‌ می‌خورند و غیر از این‌ آرزو و هدفی‌ ندارند⁹.»

تا اینجا، تفاوت دو نوع انسان‌شناسی، به خوبی روشن می‌شود: یکی نظام فکری مدرن که براساس آن همه‌ی انسان‌ها، از جمله مخالفان و منکران، را انسان (برخودار از خرد و قوه تمیز خوب و بد) به شمار می‌آورد، و دیگری قرآن (متنی متعلق به جهان گذشته)، که مخالفان و متفاوت‌ها را حیوان محسوب می‌کند.

درواقع مخالف و انکار کننده در نظام کهن، فاقد اوصاف انسانی به شمار می‌آید. آیت‌الله‌ جوادی‌ آملی هم به خوبی توضیح داده است که قرآن به مخالفان خود به چه چشمی می‌نگرد.

وی می‌گوید‌: «قرآن‌ کریم‌ در آیات‌ فراوانی‌ منکران‌ خود را افرادی‌ جاهل‌ و سفیه‌ و کم‌عقل‌ معرفی‌ می‌کند¹⁰.»

به‌ عنوان‌ نمونه‌ در آیه‌ی‌ زیر، یهودیان‌ را به‌ «خر» تشبیه‌ می‌کند:

۵-۲ـ مثل الذین حملوا التوراته ثم لم یحملوها کمثل الحمار یحمل اسفارا بئس مثل القوم الذین کذبوا بآیت‌الله والله لایهدی القوم الظالمین:

مَثَلِ کسانی‌ که‌ تورات‌ به‌ آنها داده‌ شده‌ و بدان‌ عمل‌ نمی‌کنند مَثَلِ آن‌ خر است‌ که‌ کتاب‌هایی‌ را حمل‌ می‌کند. بد مَثَلی‌ است‌ مَثَلِ مردمی‌ که‌ آیات‌ خدا را دروغ‌ می‌شمرده‌اند. و خدا ستمکاران‌ را هدایت‌ نمی‌کند (جمعه‌، ۵).

علامه‌ طباطبایی‌ در شرح‌ این آیه‌ می‌نویسد:

«خدای‌تعالی‌ برایشان‌ [یهودیان] مثلی‌ زد، و آنها را به‌ الاغانی‌ تشبیه‌ کرد که‌ کتاب‌هایی‌ بر آن‌ بار شده‌، و خود حیوان‌ هیچ‌ آگاهی‌ از معارف‌ و حقایق‌ آن‌ کتاب‌ها ندارد، و درنتیجه‌ از حمل‌ آن‌ کتاب‌ها چیزی‌ بجز گرسنگی‌ برایش‌ نمی‌ماند...

مثل‌ مذکور را برای‌ یهودیان‌ آورد که‌ تورات‌ تحمیل‌شان‌ شد، ولی‌ آن‌ را حمل‌ نکردند، و چون‌ خرانی‌ شدند که‌ بار کتاب‌ بر دوش‌ دارند، و هیچ‌ بهره‌ای‌ از معارف‌ و حکمت‌های‌ آن‌ ندارند.

پس‌ مسلمانان‌ باید به‌ امر دین‌ اهتمام‌ بورزند و در حرکات‌ و سکنات‌ خود مراقب‌ خدا باشند، و رسول‌ او را بزرگ‌ بدانند، احترام‌ کنند، و آنچه‌ برایشان‌ آورده‌ ناچیز نگیرند، و بترسند از اینکه‌ خشم‌ خدا آنان‌ را بگیرد، همانطور که‌ یهود را گرفت‌، و آنان‌ را جاهلانی‌ ستمگر خواند، و به‌ خرانی‌ که‌ بار کتاب‌ بدوش‌ دارند تشبیه‌شان‌ کرد¹¹.»

در آیات قرآن‌، کافران، ستمکار، فریب‌کار، مغرض‌، حسود، فاسق‌ و غیرقابل‌ هدایت‌ که‌ رستگار نمی‌شنوند، خوانده‌ شده‌اند:

۶-۲ ـ و اما الذین فی قلوبهم مرض فزادتهم رجسا الی رجسهم و ماتوا و هم کافرون:

اما آنان‌ که‌ در قلبهای‌شان‌ مرضی‌ است‌، جز انکاری‌ به‌ انکارشان‌ نیفزود و همچنان‌ کافر بمردند (توبه‌، ۱۲۵).

۷-۲ ـ و لقد انزلنا الیک ایات بینات و ما یکفر بها الا الفاسقون:

هر آینه‌ که‌ بر تو آیاتی‌ روشن‌ نازل‌ کردیم‌. و جز فاسقان‌ کسی‌ منکر آنها نخواهد شد (بقره‌، ۹۹).

جوادی آملی در تفسیر آیه می‌گوید: آیات قرآن؛ «همانند نور، ذاتاً واضح و روشن، و بی‌آنکه به دلیل دیگری نیازمند باشد شایسته‌ی ایمان و پیروی است و کسانی که اهل عناد و لجاج نیستند و از فطرت سالمی برخوردارند، از آن پیروی می‌کنند...

[آیات قرآن] به قدری روشن است که برای متفکر معتدل هیچ ابهامی در حقانیت آن وجود ندارد و جای هیچ عذری باقی نمی‌گذارد، زیرا با هرکس در هرسطحی باشد، به اندازه‌ی فهم او سخن گفته است، مانند این که گفته شود: آفتاب نشانه‌ی روز است و ممکن نیست کسی آن را ببیند و در روز بودن زمان طلوع شک کند.

البته فاسقانی که جز هوس چیزی نمی‌طلبند و بدین‌وسیله چشم دل‌شان کور شده، همانند خفاش توان دیدن آن را ندارند و به آن کفر می‌ورزند.

قرآن همانند نور، به ذات خود روشن است و نیازی به روشنگر بیرونی (جز کسانی که خودش به عنوان مبین و روشنگر خویش معرفی کرده) ندارد، بلکه خود تبیان کل شیء است و این حقیقتی است که هرکس سلامت فطری خویش از دست نداده باشد، با مراجعه‌ی به آیات قرآن، آن را باور می‌کند¹².»

پیش‌فرض‌های نامدلل، به نتایج ناپذیرفتنی منتهی می‌شوند.

از این پیش‌فرض بلادلیل که حقیقت (قرآن) روشن است، نتیجه گرفته می‌شود که هرکس حقیقت چون آفتاب روشن را نپذیرد، مشکل و مرضی دارد. یعنی خفاش، فاسق، حسود و مخفی کننده حقیقت است.

اما، روشن نبودن حقیقت، یکی از پیش‌فرض‌های معرفت‌شناسی مدرن است.

آدمیان رفته رفته به حقیقت نزدیک می‌شوند و هیچ‌گاه نمی‌توانند مدعی شوند که معشوق حقیقت را در آغوش گرفته‌اند. معشوق حقیقت، گریز پاست.

اگر آیینی خود را حقیقت روشن تلقی کند، ناگزیر گمان خواهد کرد که مخالفانش یقین دارند که آن آیین، حقیقت محض است و درعین حال، حقیقت روشن را آگاهانه انکار می کنند.

پاورقی‌ها:

۱- طباطبایی، المیزان، ج ۱، صص ۶۳۶- ۶۳۵.

۲- آیت‌الله جوادی آملی، تسنیم، تفسیر قرآن کریم، ج ۸، مرکز نشر اسرا، ص ۵۷۶.

۳- پیشین، صص ۵۸۸- ۵۸۷.

۴- پیشین، ص ۵۹۶.

۵- پیشین، ص ۵۹۶.

۶- پیشین، ص ۵۹۹.

۷- طباطبایی، المیزان، ج ۸، ص ۴۳۹.

۸- طباطبایی، المیزان، ج ۱۵، ص ۳۱۰.

۹- طباطبایی، المیزان، ج ۱۸، ص ۳۵۰.

۱۰- آیت‌الله جوادی آملی، تفسیر موضوعی قرآن کریم، قرآن در قرآن، جلد ۱، مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، تابستان ۱۳۷۸، ص ۴۴۷.

۱۱- طباطبایی، المیزان، ج ۱۹، ص ۴۴۹.

۱۲- جوادی آملی، تنسیم، تفسیر قرآن کریم، جلد پنجم، صص ۶۲۱ - ۶۱۹.

صورت های دین داری در ایران

degarandishirani — Thu, 28 May 2009 18:58:24 GMT

دین در جامعه ایران –مانند هر جامعه دیگری- در ارکان مختلف اجتماعی حضور دارد . اما نخستین اولویت جامعهشناسان دین در ایران به نظر من این نیست که "صورتهای دین" یا "صور دینداری" را نشان دهند، بلکه میبایست در وهله نخست "صورتهای دیننداری" –نه بیدینی- را معین کنند. یعنی صورتهایی که بیدینی خودش را جای دینداری جا میزند.

به واسطه وقوع پدیده مدرنیته و تغییراتی در حوزه دانش و آگاهی، امروزه این دین که ما میبینیم توضیح دهنده واقعیات موجود زندگی نیست. نه تنها که برخورد این دین با واقعیات اساسی زندگی ما واکنشی (نه کنشی) است، بلکه برای توجیه خود برخی از ملزومات واقعی زندگی را که ناگزیر از تایید یا تکذیب آن است رنگ و لعاب دینی میزند.

مثلا پدیده اهدا اعضا از فرد مرگ مغزی امری خدا پسندانه و حتی ایثارگرانه تلقی شده و آیاتی از قرآن هم پیدا میشود که آنرا تایید میکنند. این در حالی است که مافیای پزشکی در ایران سالها تلاش کردند تا این قانون به تایید شورای نگهبان –که آنرا خلاف با شرع میدانست- برسد.

یا برعکس، در آغاز انقلاب "تنظیم خانواده" را دخالت در کار خدا تلقی کرده و آنرا توطئه دشمنان اسلام و تشیع میدانستند تا بدین ترتیب تعداد شیعیان را تقلیل دهند. حتی آقای احمدینژاد در آغاز به کار خودش صحبت از ظرفیت 300 ملیون جمعیت در ایران میکرد. اما چند سال بعد همین دولت دینی شعار فرزند کمتر زندگی بهتر را سر میداد.

بنابراین اگر پرابلماتیک جامعه ایران را دین بدانیم، مهمترین مشخصه این جامعه را میبایست "ریا" دانست. این ریاکاری نه تنها جنبههای رسمی (به عنوان مثال جشن نیکوکاری، افزایش روز افزون سفر به حج و ... که پوشاننده شکاف طبقاتی و افزایش احساس گناه و تلاش برای شستشوی گناهان و ... است)، اجتماعی (انجمنهای حمایت از کودکان بیسرپرست، کودکان کار و...که ناشی از ناتوانی افراد در ایجاد تغییری اساسی برای ریشهکنی علل به وجود آورنده اینگونه نیازمندان است) و سیاسی (تساهل و تسامح و... که ناشی از پنهان کردن اختلافات اساسی و نبود اجماع و همبستگی واقعی ملی در مقابل قدرتهای خارجی که هر روز بیشتر و بیشتر قدرت میگیرند است) دارد، بلکه جنبههای فردی نیز یافته است.

یعنی عدم صداقت از سطح دولتی تا عدم صداقت با خویشتن گسترده شده است. این است که این روزها صداقت به همه بر میخورد! این است که جامعه پر از گرگ شده است! از کودکی به ما یاد میدهند که چگونه در حالی که لبخند به لب داریم از فرد روبرویی نفرت داشته باشیم!

تقدس چگونه پیدا می شود ؟

degarandishirani — Mon, 25 May 2009 20:16:18 GMT

تقدس چگونه پیدا می شود ؟ فکر کنم اين سوآلی است که نياز به مطالعات مردم‌شناسی و روان‌شناسی زياد داشته باشد.

ولی شکی نيست که برای اجتماعی کردن تقدس، يک جور نمايشِ خشم هميشه لازم است. هميشه پدرهايی با ابروهای گره کرده و دندان‌هايی که به هم می‌سايند بايد در مراسم تقديس يک چيز حضور داشته باشند تا بچه‌های زبان‌نفهم بفهمند که «به مقدسات احترام بگذارند». در صحبت از چيز مقدس، تقديس‌کننده بسيار می‌داند اما رازآلود سخن می‌گويد، صدايش را بالا می‌برد به تهديد و پايين می‌آورد و لحظه‌ای بعد با ملاطفت از در دوستی وارد می‌شود. تقديس‌کنندگان اغلب با صدای «هيس!» ديگران را ساکت می‌کنند، صدايی که از خزندگان الهام گرفته‌اند، شايد به نشانه‌ی اين که چيز تقديس‌شده می‌تواند بی‌صدا بخزد، و ناگهان بی‌هوا آدمی را نابود کند. پس بايد در سکوت با ترس به چيزهای مقدس خيره شد...

پيمان قاسم‌خانی در روستای خيالی برره رسوم حيرت‌انگيزی را ابداع می‌کند که هيچ‌کس از علت و کارکردشان نمی‌پرسد، رسومی که آن‌قدر واضح و بديهی به شمار می‌آيند که توضيح‌شان به تازه‌واردان و غيربوميان هم لازم نيست اما در وقت «خدشه‌دار شدن»شان رگ‌های گردن همه متورم می‌شود. هر کس، شايد خوشنود از مجالی که برای نشان دادن تعصب و غيرت‌مندی خود می‌يابد، پيراهن را بيشتر از ديگری چاک می‌دهد و عربده‌ی غراتری سر می‌دهد.

به اين ترتيب بُت می‌سازند. اول می‌تراشند، بعد خود سجده می‌کنند، بعد با اخم و جدی گرفتن خود، تقدسِ بُت را به يک ترس موهوم همگانی تبديل می‌کنند و در مرحله‌ی آخر، خون است: خون هميشه خوش‌رنگ‌ترين راه اثبات تقدس است. خونی که از کينه به هتک‌کنندگان به جوش می‌آيد، خونی که بايد از هتک‌کنندگان ريخته‌شود، خونی که با آن آبياری می‌کنند، خونی که با آن می‌نويسند، خونِ قربانی... بُت‌ها هميشه خون بيشتری می‌خواهند.

اول به طرف می‌گويند شاه، بعد شاهنشاه می‌شود، بعد شاهنشاه آريامهر، بعد بزرگ ارتشتاران شاهنشاه همايونی آريامهر... اول آقای خامنه‌ای است، بعد آيت‌الله خامنه‌ای، بعد امام خامنه‌ای. اول مقام رهبری است، بعد مقام معظم رهبری، بعد مقام عظمای ولايت. و در هر مرحله ارتقاء، هر بت‌پرستی از ديگری پيشی می‌گيرد تا قربانی قابل‌تری، چاپلوسیِ چاق‌تری، عبادتِ پررياتری تقديمِ بُت کند... و وای از آن روز که بُت را بشکنند:

سوداييانِ عــالمِ پـــنـــدار را بگــــو
سرمايه کم کنيد، که سود و زيان يکی است!

تا ابله در جهان است مفلس در نمی ماند

degarandishirani — Wed, 29 Apr 2009 19:47:18 GMT

اخیرا تعدادی از موسسات فرهنگی با چاپ مطالبی در مورد علائم ظهور امام زمان این چنین نقل قول کرده اند که چندی قبل ايت الله بهجت درحين وضو گرفتن بيهوش مي شوند که پس از بهوش آمدن علت را جويا مي شوند که در جواب مي فرمايند در همين لحظه قاتل امام زمان در اصفهان متولد شده است.

آگاهان گسترش خرافات و استفاده از اعتقادات مذهبی را حاصل استفاده های سياسی از باورهای عمومی می دانند که هم به باورهای اعتقادی مردم لطمه زده و هم راهی در برابر شیادان باز کرده است

به اين چند خرافه كه در مطبوعات داخل کشور در این چند سال انتشار يافته نگاهی بياندازيد

گوش كردن موسيقی

دختر جوانی در هلند در زمان تلاوت قرآن توسط مادرش با صدای بلند به موسيقی گوش می‌كرد. هنگامی كه با اعتراض مادرش مبنی بر كم كردن صدای موسيقی مواجه می‌شود به او و كتاب قرآن اهانت می‌كند. اين دختر هنگامی كه می‌بيند با وجود مخالفت او باز مادرش به خواندن قرآن با صدای بلند ادامه می‌دهد، قرآن را به زور از دست مادرش می‌گيرد و آنرا پاره می‌كند كه در همان حال دختر جوان آتش گرفته و می‌سوزد. مادر دختر برای خاموش كردن دخترش بر روی او پتو می‌اندازد و بعد از اينكه پتو را از روی او بر می‌دارد می‌بيند كه دختر او تغيير چهره داده و به صورت عكسی كه می‌بينيد در آمده است

مدتی بعد مشخص می‌شود كه اين خبر از اساس ساختگی بوده است. عكس مربوط به مجسمه‌ای ساخته پاتريشيا پيچی ‌نينی است كه از سيليكون و كائوچو ساخته شده و طرحی در مورد مهندسی ژنتيك مربوط به تكامل حيوانات است و هيچ ارتباطی با موضوعات مذهبی ندارد

آن كه دسترسی به چنين خبری داشته و قطعا با اروپا و مطبوعات آن درتماس بوده و دسترسی داشته، نمی دانسته اصل ماجرا چيست؟ می‌دانسته، اما ماموريت برای داخل كشور اجرا می‌كرده است

ورود سگ به حرم امام رضا

قضيه ورود سگی گريان(!) به حرم امام رضا در مشهد كه عكس‌العمل‌های بسياری برانگيخت از آن موضوعات جالب توجه است. بعد از خبر ورود سگی به حرم و عارض شدن در آنجا فيلم و خبر و كپی گزارش آن دست به دست می‌گشت و به فروش می‌رسيد و مطبوعات نيز با كشيدن‌هاله‌ای از تقدس دور اين موضوع امكان هر گونه تشكيك يا نقد موضوع را از همه گرفتند. سايت اينترنتی انتخاب نيز با آب و تاب و قطعاتی از فيلم ويديويی سگ مذكور به اين قضيه بيشتر دامن می‌زد. سرانجام روزنامه جمهوری اسلامی بعد از چند روز واكنش نشان داد و نوشت :

توطئه وارد ساختن يك سگ به حرم مقدس رضا و مطرح كردن خبر آن در پايگاه‌های اطلاع‌رسانی كه طی دو هفته اخير شايعات زيادی را بر سر زبان‌ها به جريان انداخت، با كشف يك باند سودجو و دستگيری عوامل اين باند، خنثی شد

اعضای اين باند، يك شياد و دو نفر از خادمان حرم بودند كه با همدستی همديگر توانستند يك سگ را از قسمت مربوط به بانوان وارد حرم نمايند و تا نزديكی ضريح مطهر ببرند و با فيلم ‌برداری و انتشار خبر آن و تهيه سی دی اقدام به سودجويی نمايند

چاه عريضه و شيشه مقدس مسجد جمكران

دو سال پيش در محراب مسجد جمكران شيشه‌ای نصب شد و چند لامپ سبز رنگ نيز به آن آويزان شد. كم‌كم اين قسمت از مسجد به شكل يك جاذبه‌ی سياحتی- زيارتي(!) درآمد و به تدريج برای آن داستان‌ها و افسانه‌های شاخداری هم ساختند. زوار در پشت شيشه صف كشيده و آن محل را زيارت می‌كردند. تا جايی كه آيت‌الله مكارم شيرازی در اعتراض به اين عمل گفت: «اخيراْ در محراب مسجد جمكران يك تشكيلات شيشه‌اى سبزرنگ و چراغ درست كرده‌اند كه كم‌كم به صورت امامزاده‌اى درآمده است. مردم براى بوسيدن اين شيشه صف می‌كشند، كسانی هم هنگام دور شدن عقب عقب می‌روند مثل كارى كه در حرم امامان و امامزاده‌ها می‌كنند. بعضی‌ها هم فاتحه می‌خوانند، عده‌اى تعظيم می‌كنند، بعضی از عوام هم می‌گويند اينجا قبر حضرت وليعصر(عج) است. حتما چند سال ديگر هم فردى پيدا می‌شود و كتابی می‌نويسد كه 70 نفر از اوتاد در اينجا دفن شده‌اند. هركس مرتكب اين كار شده اشتباه كرده است، اين ضربه‌اى به مسجد جمكران است

پس از اين اعتراض، بلافاصله اين تشكيلات معجزه‌آسا و امامزاده‌ی جديدالاحداث از محل محراب جمع‌آوری شد و البته آب از آب هم تكان نخورد! اما ذهن خرافه‌ساز مؤمنين قلابی و دكانداران دين هم بيكار نماند و محلی را به نام «چاه عريضه» اختراع كردند و اظهار داشتند كه مردم می‌توانند از طريق انداختن عريضه و دعاهای خود در اين چاه از امام زمان بخواهند كه زودتر ظهور نمايد. و البته اين مدت نيز نه تنها عوام كه خواص بسياری هم به اين چاه پناه آورده‌اند و عريضه و دستورالعمل و بخش‌نامه و پيشنهاد انتصابات خود را داخل آن چاه می‌ريزند

گوسفند مقدس شيبان

در ماه محرم سال گذشته در شهر كوچك شيبان نزديك اهواز گوسفندی پيدا می‌شود كه می‌گويند روی شاخ سمت چپ او شمشير امام علی نقش بسته است. بلافاصله اين موضوع دهان به دهان گشته و به يك افسانه‌ی مذهبی در منطقه مبدل شده و كم‌كم به رسانه‌های سراسری نيز كشيده می‌شود. مردم دسته دسته برای تماشای گوسفند مقدس به سمت شيبان هجوم می‌برند و به تدريج شايعات عجيب و قوی‌تری در مورد اين گوسفند زبان بسته و از همه‌جا بی‌خبر پديد آمد مثلاً اين كه هيچ چاقوی گلويی او را نمی‌برد و با بعضی از خواص به طور خصوصی صحبت می‌كند و احتمالاً پشكل و ادرارش هم شفاست

از اين قضيه مدت‌ها گذشت و ظاهراً تقدس گوسفند هم كمرنگ‌تر شد. برخی آن را شايعه‌‌ای ساخته‌ی صاحب گوسفند می‌دانند كه به هر صورت درآمد خوبی از طريق نذورات مردم خرافی به پای اين «گوساله‌ی سامری» به جيب زد

ديگ سمنوی مقدس در قم

سال گذشته نيز خبر می‌دهند در ديگی كه در روستای ونارج نزديك قم در آن سمنو می‌پخته‌اند جای پايی ظاهر شده كه احتمالاً جای پای يكی از ائمه است! اين خبر نيز مانند هر خبر خرافه‌آميز ديگر به سرعت منتشر شده و دسته دسته مردم عقل باخته برای تماشای ديگ سمنوی مقدس به روستای ونارج قم می‌روند و حتی هيأت‌های مذهبی در كنار آن به اجرای مراسم پرداختند و مبلغ هنگفتی برای ساخت جايگاهی ويژه برای آن جمع آوری می‌شود

زن ببر نمای قم

دو سال پيش يك عكس تبليغاتی از چهره‌ی زنی با صورت ببر كه توسط فتوشاپ ساخته شده، متعلق به يك موسسه تبليغاتی در كرمانشاه در يكی از مطبوعات محلی چاپ می‌شود. بعد از مدتی اين عكس در قم كپی و تكثير شده و شايعه‌ای پديد می‌آيد كه زنی به مقدسات اهانت نموده و به اين صورت درآمده و او را دستگير كرده‌اند. قدرت تهييج و تحريك اين شايعه چنان است كه به زودی مردم به سمت پاسگاه شيخ‌آباد در منطقه نيروگاه قم هجوم می‌برند و از عوامل انتظامی می‌خواهند تا زنی كه ادعا می‌شود به خاطر پاره كردن قرآن كريم و ريختن آن در زباله‌دانی و تبديل شدنش به صورت ببری كه نيمی از صورتش به شكل انسان است و مانند ببرها دم و سبيل دارد، را به آنها نشان دهند! شايعه می‌شود كه قرار است زن ببرنما را روز جمعه اعدام كنند. با فرا رسيدن بعداز ظهر روز جمعه و نزديك شدن به ساعات اعدام زن ببرنما مردم اين منطقه گروه گروه در ميدان نبوت تجمع می‌كنند و از آنجايی كه يك جرثقيل هم بر حسب تصادف در همان محل پارك بوده مردم گمان می‌كنند كه احتمالاً با همين جرثقيل می‌خواهند زن را اعدام كنند و در واقع وجود اين جرثقيل هم بر اطمينان بيشتر مردم نسبت به اين مسأله می‌افزايد وشايعه را باورپذيرتر می‌كند. اين قضيه به تدريج به صورت يك شورش همگانی درمی‌آيد و با شكستن شيشه بانك‌ها منطقه به آشوب كشيده می‌شود و تعداد زيادی نيز دستگير می‌شوند

دستخط امام زمان

مدتی پيش تصوير اسكن شده‌ای از نامه‌ای منسوب به امام زمان( توجه كنيد! به خط فارسی و نه عربی) در تهران و مسجد جمكران توزيع شد و در نشريه‌ی خورشيد نيز به چاپ رسيد و به تعداد زياد در محافل مذهبی تكثير و در سايت‌های اينترنتی نيز منتشرشد كه در آن اشاره شده اين دستخط امام زمان است و خادم مسجد آن را پيدا كرده است. خادم مسجد نوشته :

در تاريخ 12 محرم 1404 هجری قمری صندوق موقوفه مسجد را كه نذورات و كمك‌های مردمی در آن جمع و صرف اطعام به نام حضرت اباالفضل عليه السلام و عاشورا و مناسبت‌های ديگر دينی می‌شود، باز كردم و مشاهده نمودم به همراه پول‌های درون صندوق نامه‌ای در آن انداخته شده كه روی آن دو عدد شكلات تقريبا بزرگ قرار دارد در حالی كه همه می‌دانيم اين شكلات‌ها هر قدر كوچك باشند ممكن نيست از روزنه باريك صندوق به درون آن وارد شده باشند».
اين كه چرا امام زمان ناگزير شده‌اند وجود خود را با انداختن دو شكلات در صندوق مسجدی اثبات كنند مشخص نيست. اما مشخص‌تر اين است كه به مصداق هر چه دروغ بزرگ‌تر باورش آسان‌تر: «هر چه دروغ عوامانه ‌تر، عوام‌پذيرتر خواهد بود

نمونه‌ها

به پشت اتومبيل‌ها، روی شيشه تاكسی‌ها، كنار نمره عقب برخی اتومبيل‌های شخصی و دولتی نگاه كنيد. از اين نوع تابلوها كم نمی بينيد، كه همگی به نوعی ترويج خرافات اند. حتی به بخش آگهی مطبوعات هم اگر مراجعه كنيد، كم با چنين مضمونی كه اين براحتی می‌توانيد روی شيشه تاكسی‌های شهرهای مختلف ببينيد روبرو نمی شويد

دعانويسی، گشايش كار، بخت‌گشايی، باطل السحر

و یک نمونه دیگر

تا ابله در جهان است مفلس در نمی ماند

چندان عجیب نیست اگر با دعا و رمل و استرلاب و پرداخت سهم آقایان از سد کنکور گذشت

تقسیم بندی انسانها

degarandishirani — Wed, 29 Apr 2009 18:28:32 GMT

آنهایی كه وقتي هستند، هستند وقتي كه نيستند هم نيستند !

حضور عمده آدم‌ها مبتني بر فيزيك است. تنها با لمس ابعاد جسماني آنهاست كه قابل فهم مي‌شوند بنابراين اينان تنها هويت جسمي دارند.

آناني كه وقتي هستند، نيستند وقتي كه نيستند هم نيستند!

مردگاني متحرك در جهان، خود فروختگاني كه هويتشان را به ازاي چيزي فاني واگذاشته‌اند. بي‌شخصيت‌اند و بي‌اعتبار، هرگز به چشم نمي‌آيند، مرده و زنده‌شان يكي است

آنهايي كه وقتي هستند، هستند وقتي كه نيستند هم هستند

آدم‌هاي معتبر و باشخصيت، كساني كه در بودنشان سرشار از حضورند و در نبودشان هم تاثير خود را مي‌گذارند كساني كه همواره در خاطر ما مي‌مانند، دوستشان داريم و برايشان ارزش قائليم

آنهایی كه وقتي هستند، نيستند وقتي كه نيستند، هستند

شگفت‌انگيز‌ترين آدم‌ها! در زمان بودنشان چنان قدرتمند و باشكوهند كه ما نمي‌توانيم حضورشان را دريابيم اما وقتي كه از پيش ما مي‌روند نرم‌نرم و آهسته آهسته درك مي‌كنيم . باز مي‌شناسيم، مي‌فهميم كه آنان چه بودند. چه مي‌گفتند و چه مي‌خواستند. ما هميشه عاشق اين آدم‌ها هستيم. هزار حرف داريم برايشان اما وقتي در برابرشان قرار مي‌گيريم، گويي قفل بر زبانمان مي‌زنند. اختيار از ما سلب مي‌شود. سكوت مي‌كنيم و غرق در حضور آنان مست مي‌شويم و درست در زماني كه مي‌روند يادمان مي‌آيد كه چه حرف‌ها داشتيم و نگفتيم. شايد تعداد اينها در زندگي هر كدام از ما به تعداد انگشتان دست هم نرسد