اندکی اندیشه - صورت های دین داری در ایران

دین در جامعه ایران –مانند هر جامعه دیگری- در ارکان مختلف اجتماعی حضور دارد . اما نخستین اولویت جامعهشناسان دین در ایران به نظر من این نیست که "صورتهای دین" یا "صور دینداری" را نشان دهند، بلکه میبایست در وهله نخست "صورتهای دیننداری" –نه بیدینی- را معین کنند. یعنی صورتهایی که بیدینی خودش را جای دینداری جا میزند.

به واسطه وقوع پدیده مدرنیته و تغییراتی در حوزه دانش و آگاهی، امروزه این دین که ما میبینیم توضیح دهنده واقعیات موجود زندگی نیست. نه تنها که برخورد این دین با واقعیات اساسی زندگی ما واکنشی (نه کنشی) است، بلکه برای توجیه خود برخی از ملزومات واقعی زندگی را که ناگزیر از تایید یا تکذیب آن است رنگ و لعاب دینی میزند.

مثلا پدیده اهدا اعضا از فرد مرگ مغزی امری خدا پسندانه و حتی ایثارگرانه تلقی شده و آیاتی از قرآن هم پیدا میشود که آنرا تایید میکنند. این در حالی است که مافیای پزشکی در ایران سالها تلاش کردند تا این قانون به تایید شورای نگهبان –که آنرا خلاف با شرع میدانست- برسد.

یا برعکس، در آغاز انقلاب "تنظیم خانواده" را دخالت در کار خدا تلقی کرده و آنرا توطئه دشمنان اسلام و تشیع میدانستند تا بدین ترتیب تعداد شیعیان را تقلیل دهند. حتی آقای احمدینژاد در آغاز به کار خودش صحبت از ظرفیت 300 ملیون جمعیت در ایران میکرد. اما چند سال بعد همین دولت دینی شعار فرزند کمتر زندگی بهتر را سر میداد.

بنابراین اگر پرابلماتیک جامعه ایران را دین بدانیم، مهمترین مشخصه این جامعه را میبایست "ریا" دانست. این ریاکاری نه تنها جنبههای رسمی (به عنوان مثال جشن نیکوکاری، افزایش روز افزون سفر به حج و ... که پوشاننده شکاف طبقاتی و افزایش احساس گناه و تلاش برای شستشوی گناهان و ... است)، اجتماعی (انجمنهای حمایت از کودکان بیسرپرست، کودکان کار و...که ناشی از ناتوانی افراد در ایجاد تغییری اساسی برای ریشهکنی علل به وجود آورنده اینگونه نیازمندان است) و سیاسی (تساهل و تسامح و... که ناشی از پنهان کردن اختلافات اساسی و نبود اجماع و همبستگی واقعی ملی در مقابل قدرتهای خارجی که هر روز بیشتر و بیشتر قدرت میگیرند است) دارد، بلکه جنبههای فردی نیز یافته است.

یعنی عدم صداقت از سطح دولتی تا عدم صداقت با خویشتن گسترده شده است. این است که این روزها صداقت به همه بر میخورد! این است که جامعه پر از گرگ شده است! از کودکی به ما یاد میدهند که چگونه در حالی که لبخند به لب داریم از فرد روبرویی نفرت داشته باشیم!

+ نوشته شده در پنجشنبه هفتم خرداد 1388 22:29 توسط جستجوگر |