وقتی موضع ذهنی ما عوض میشود نیز چنین چیزی اتفاق می افتد. وقتی ساختار نگاه ما دگرگون میشود دنیا را دیگر گون میبینیم.و آنگاه بنا بر عادت در پی علل این دگرگونی می گردیم. 

.وقتی ذهن به جستجوی امری غیر قابل لمس میپردازد چه اتفاقی می افتد؟آیا نام این جستجو و کنکاش را میتوان فهم گذاشت؟هنگامي كه سرگرم امور روزمره هستم، به هر كاري كه مشغول باشم تقريبا تمامي توجه من را به خود معطوف مي كند: حين انجام كار، فرصت چنداني براي انديشيدن به خود به مثابه "فردي مشغول" ندارم- توجهم صرفا محدود به چيزي است كه مستقيما به مشغله من مربوط مي شود

مثلا اگر در جستجوي کتاب "شجاعت بودن"که جلدی به رنگ قرمز دارد باشم ؛ مي دانم آن را روي ميز گذاشته ام، نه تنها به خود به مثابه "فردي مشغول جستجو" نمي انديشم كه حتي ميدان ديد من به گونه اي تنظيم مي شود كه صرفا کتابهای  قرمز به چشم مي آيند. كليه فعاليت هاي مربوط به وظايف روزمره نيز همين حالت را دارند. اما فرض كنيد كه در حين جستجوي کتاب، آگاه شوم كه جستجوي من نتيجه اي نداشته است. براي نخستين بار، ممكن است خود فعاليت جستجو را سوژه  تامل قرار دهم. آنچه پيشتر بدان توجهي نداشتم، "اكنون" قابل مشاهده مي شود. اكنون در موقعيتي هستم كه از خود بپرسم چه مي كردم و چگونه به آن كار مي پرداختم. اما جهان من نيز كه قبلا محدود به آگاهي از اشياء قرمز بود، ممكن است اكنون گسترده تر شود و دقيقا همين فاصله گيري از اشتغال طبيعي به جهان، قرينه ي متداول و روزمره ي نخستين مرحله ي روش پديدارشناختي است

در شرايط عادي، کتاب قرمز رنگ "شجاعت بودن" را سوژه جستجو قرار دادن، در عين حال باور به "وجود" آن کتاب نيز هست.اما هنگامي كه در جستجوي سوژه ی پژوهشي پديدارشناختي هستم، در پي يافتن کتاب نيستم و اساسا نيازي نيست كه به وجود کتابی خاص باور داشته باشم. به لحاظ پديدارشناختي، عمل جستجو بدون چنين باوري نيز جالب است، زيرا اكنون با اين پرسش مواجه ايم: "مورد جستجو بودن چگونه چيزي است؟" ونه اینکه " شيئ كه به دنبال آنم كجاست" يا " آيا اين مورد خاص، به راستي يك جستجوست؟" دو پرسش اخير پرسش هاي واقع بنياد هستند، اما پرسش اول معطوف به معناست..
تعليق باور به وجود، توجه به ويژگي هاي اساسي جستجو يا هر نوع فعاليت ادراكي و شناختي ديگر نظير دانستن، باورداشتن يا ادراك را ممكن مي سازد. جستجو همیشه سوژه محور است زيرا جستجو همواره جستجوي چيزي است. اما آنچه که جستجو را از "باور داشتن" متمايز مي كند باور به مورد جستجوست. اين حقيقتي ضروري است كه هيچ گاه چيزي مورد جستجو قرار نمي گيرد مگر اين كه جستجوگر پيشاپيش به وجود آن باور داشته باشد.میخواهم اینجا بگویم میتوان این نگرش پدیدارشناسانه را به موجودی با نام "خدا"هم تعمیم داد؟ وگفت اگر ما به دنبال چنین موجودی میگردیم در واقع در کنه وجودمان این موجود را باور کرده ایم و تنها گه گاه درتلنگرهای خرد که گیر میکنیم و  درنتیجه تجدید جستجو

اگر چه كنش "جستجوكردن" با ديگر كنش هاي آگاهي اين تفاوت را دارد كه نيازمند "وجود" شيء مورد جستجوست، اما هنگامي كه باور به وجود سوژه جستجو را به حال تعليق درآوريم، تمامي كنش ها با يكديگر هم ارز مي شوند.مثال جستجو كردن را به ياد آوريد: آنچه در تاملي پديدارشناختي بر من آشكار مي شود، هنگام جستجو مغفول بوده است. آنچه مي ديدم جهاني بود كه خودم به آن سامان داده بودم و آنچه نمی دیدم دقيقا همين سامان دهي شخصي بود. نمي ديدم كه جهان با قصد و نيت من پوشانده شده و نيات من نيز ريشه در من دارند
اگر این دیدگاه  را بر پدیده های دینی نیز  به کار بندیم با تمركز بر آنچه كه مستقيما در تجربه ي زيستی "به ما داده مي شود آیا نگرش ما به دین و پدیده های دینی  مانند "دعا" یا "روزه" تغییر نخواهد کرد ؟

اندیشمندان مختلف تعاریف مختلفی از روشنفکری ارائه داده اند، نگاهی بدبینانه در این رابطه وجود دارد که  روشنفکران را کارشناسان مشروعیت بخشی میداند که ضرب آهنگ تحولات اجتماعی را کنترل و اقتدار سردمداران حکومتی را حقانیت میبخشند.نگاهی دیگر آنان را جمعیتی "گفتاری" میداند که یک فرهنگ گفتمان انتقادی را در جامعه رواج میدهند..ماکس وبر میگوید آنها کسانی هستند که به سبب ویژگیهای شان دسترسی خاصی به دستاوردهای مشخصی که ارزشهای فرهنگی هستند دارند و رهبری جامعه ی فرهنگی را غصب کرده اند.ادوارد سعید میگوید :روشنفکر کسی است که در برابر قدرت از حقیقت دفاع میکند.اما شاید وجه مشترك همه آنان  كه "روشنفكر" ناميده مي شوند را "طلب و جستجوي مدام معرفتي و كوشش مستمر براي دستيابي به ظرفيتهاي معنايي و انديشه اي جديد" در نظر گرفت. در این صورتبندی مفهوم روشنفکر مثل همه ی مفاهیم دیگر یک مفهوم  شناور است که میتواند در بستر و زمینه ی گفتمانهای مختلف تکرار شود و به مدلول های مختلف دلالت کند.چرا که در طول تاریخ یکی از نقشهای مهمی که روشنفکری برای بشریت انجام داده "سنتز سازی" است یعنی متبلور کردن تجربه ی یک جامعه و ایجاد یک سنتز فکری که وقتی افراد جامعه به آن نگاه میکنند بتوانند خلاصه و کلاسه ای از تجربه ی خودشان را در آن سنتز ببینند.اين تكاپوي دائم و تلاش برای دستیابی به ظرفیتهای معنایی و این سنتز سازی به شيوه هاي مختلف تحقق مي يابد و جلوه های نظری و عملی متنوعی بخود می گیرد. شماري از كساني كه به صفت روشنفكر موصوف مي شوند عقل نقاد را در تکاپوهای معرفتی بر صدر می نشانند و با مدد گیری از توانائیهای آن همه امور از جمله توانائیهای خود عقل نقاد را مورد وارسی و موشکافی قرار می دهند و می کوشند با عرضه مدلهایی واقعیات پیچیده را فهم کنند و راههای برون شد از تنگناها و بن بستها و دشواریها را بیابند. برخي ديگر از روشنفكران احيانا، در عين آنكه براي عقل اهميت قائلند، به آنچه كه از رهگذر تجربه هاي شخصي كسب مي كنند وزن معرفتي بيشتري مي بخشند. گروهي از روشنفكران به طغيان عليه عقل برمي خيزند و عواطف و احساسات و اراده را راهنماي عمل خود قرار مي دهند.

اما روشنفكران، در معنای دقیق کلمه، حاملان و نمایندگان مرجعيت اجتماعي به شمار می آیند و به این اعتبار در برابر سياستمداران و "متخصصان" جای می گیرند که مراجع  تعاملات سیاسی و  دانشها و فنون تخصصی هستند. روشنفکر در تلاش است تا فهم بهتر و عمل بهتر و اراده نيك را محقق كند اما "روشنفکر دینی" کسی است که می خواهد روشنفكري و دينداري را به شيوه اي  رندانه با يكديگر پیوند بزند. اما از آنجا كه هم "روشنفكري" و هم "دينداري" به انحاء مختلف تعريف مي شوند مي توان انتظار داشت كه اصناف متنوعي از "روشنفكري ديني" به منصه ظهور رسيده باشند .البته اطلاق عنوان "روشنفكر ديني" امري دلبخواهي نيست و به عبارت ديگر "روشنفكري ديني" لفظي نيست كه شباهت ميان مصاديق آن از سنخ "شباهت خانوادگي"  باشد.  از جمله  مشخصه ها  روشنفکران غیردینی این است که آنان همیشه در تکاپوی مستمر برای گسترده تر ساختن ظرفیتهای نظری خود هستند. این افراد دغدغه های اصیل انسانی دارند و می کوشند با توانائیهای ذهنی و ادراکی خود پاسخهایی درخور برای این دغدغه ها ارائه دهند در حالیکه در مفهوم دینداری اصولا دغدغه انسانی وجود ندارد و این دغدغه مطیع دغدغه آسمانی و الهی است. به عنوان نمونه آن دسته از روشنفکران دینی که بر آموزه اخلاقی تاکید دارند در این نگرش بیش از آنکه بر تمامیت  انسانیت تکیه کنند بر خوانشهای مختلف بر امر قدسی تاکید می کنند.درک این گروه  تکاملی از پدیده هاو مقولات و مفاهیم است.و فهمی نو شونده از وحی ارائه میشود(مانند نگرش سروش)در این منظر جامعه و انسان مدام باید خودش را با سطح معرفت عصری از دین تناسب دهد

گروهی دیگراز این نوع بر ظرفیت وحیانی توجه دارند و  سعی می کنند انسان عصر مدرن را مانند پیشتر ها در برابر یک واقعیت قدسی قرار دهند .در این فضا وابستگی مطلق شور و شوق به بیکرانه و امر قدسی  با نوعی وارستگی از تعقل غیر قدسی همراه میشود.در این فضای گفتمان تعقل نهایتا یک امر غیر قدسی شمرده میشود و معرفت نیز به طور قطع با امر قدسی و تحقق آن در وجود شخص متعلم مربوط میشود.در چنین فرا گفتمانی نمی توان به انسان در برابر جهان و جهان در برابر انسان فکر کرد.نمیشود به رابطه ی بی واسطه  اندیشید.نمیتوان در گزاره های جدی آن تردیدی روا داشت و در مدعیات آن تجربه و آزمون را جاری کرد و بی عارفانه و غیر عاشقانه و کاملا عاقلانه با جهان رابطه برقرار کرد

ــ می دونید چرا خوندن یک صفحه و یا بخشی از قرآن یا دعا و یا کتاب هر دینی سخته اما خوندن 100 صفحه از یه رمان عاشقانه آسونه؟

ــ می دونید چرا همیشه سعی میکنیم ردیف جلو صندلی های یک کنسرت یا مسابقه رو رزو کنیم اما به آخرین ردیف یک مکان مذهبی مثل یه مسجد یا هیأت تمایل داریم؟

ــ می دونید چرا برای عبادت و کارهای مذهبی هیچ وقت زمان کافی در برنامه روزمره خود پیدا نمی کنیم اما برای بقیه برنامه ها  سعی می کنیم تو آخرین لحظه هم که شده انجام بدیم؟

ــ می دونید چرا اخبار و حتی شایعات روزنامه ها رو به راحتی باور می کنیم اما سخنان افراد مقدس و قرآن رو به سختی قبول داریم ؟

ــ می دونید چرا همه مردم می خوان بدون اینکه به چیزی اعتقاد پیدا کنند و یا کاری در راه خدا انجام بدن به بهشت برن؟

ــ می دونید چرا وقتی جوکی رو از طریق پیام کوتاه و یا ایمیل به دیگران ارسال می کنید به سرعت آتشی که در جنگلی انداخته شود همه جا را فرا می گیرد اما وقتی که سخن و پیام الهی رو می شنوید دو برابر در مورد گفتن و یا نگفتن اون فکر می کنید؟

دارید فکر می کنید؟

بذارید من نظر خودم رو در رابطه با سوالات بالا اعلام کنم !  حتما فکر می کردید که قصد دفاع از مفاهیم دینی را دارم اما نه هدفم چیز دیگری است ! علت اصلی رفتارهای  بالا این است که  ضمیر خردگرای انسان با آموزه های مذهبی بیگانه است !  زیرا همه علائق شما نیرویی از درون شماست اما آنچه بنام تقدس و  دین و مذهب  در جامعه رواج دارد  تراوشات ضد خرد  جهل گسترانی است  که سعی در تزریق اخلاقیات چند منظوره دینی از بیرون به  شما برای منافع  خاص خودشان  را دارند  و  انسان خردگرا به اقتضای طبیعت خود از آنها بیزار است . در واقع  این فقط شرایط منفور ناشی از جهل است که آدمها را بسوی خرید بهشت و گول زدن  خرد انسانی خود و گول خوردن از دین فرمایان سوق می دهد .هیچ انسان خردمندی مفهوم نیکی و خوبی را بخاطر خرید بهشت و بدست آوردن  حوری و استفاده از جویهای عسل و شیر و گلاب برای خود معنا نمی کند! خوب بودن و خوب اندیشیدن و  اهداف خوب داشتن فقط بخاطر  همسو بودن با ذات انسانیت انسانها قابل ارزشیابی است و به همین دلیل هنگامی که می خواهید جایی در آن بهشت کذایی برای خود رزرو کنید با دور افتادن از ذات انسانی خود صرفا و صرفا به فکر انجام معامله به نفع خود هستید!! یعنی کمترین سرمایه گذاری و بیشترین سود....همان کاری که مبتلایان به هر نوع دینی در دنیا انجام می دهند ! هر عمل ضد انسانی را انجام بده و با اعتراف نزد کشیش از عذاب وجدان انسانی خود فرار کن ! یازده ماه به حق و حقوق همه تجاوز کن و با یک ماه روزه گرفتن و شب قدر را گذراندن برای یازده ماه چپاول دیگر آماده شو ! به هر نوع پلیدی دست بزن اما با اشک در روز عاشورا  و سینه و زنجیر زدن قیافه  معصوم ترین آدمها را به خودت بگیر ! عمری دزدی و نیرنگ در تمامی کارهایت داشته باش و با یک سفر حج و کسب عنوان حاجی حتی خودت را هم گول بزن ! ووو

نظر شما چیست ؟